افسردگی ناشی از آزار، فقط «ناراحتی بعد از یک تجربه بد» نیست؛ این نوع افسردگی اغلب از زخمی می آید که به امنیت، ارزشمندی و اعتماد انسان ضربه زده است. آزار می تواند جسمی، کلامی، عاطفی، جنسی، یا حتی طرد و تحقیر مداوم باشد. آنچه افسردگی را شکل می دهد، فقط خودِ رویداد نیست؛ بلکه معنایی است که روان از آن می سازد.
وقتی آزار اتفاق می افتد، در مغز چه رخ می دهد؟
مغز آزار را به عنوان «خطر» ثبت می کند. سیستم استرس فعال می شود:
- کورتیزول بالا می رود
- سیستم هشدار (آمیگدال) بیش فعال می شود
- بخشهای تنظیم کننده هیجان ضعیف تر عمل می کنند
اگر آزار تکراری باشد، مغز در حالت آماده باش مزمن می ماند. این فرسودگی عصبی می تواند به خلق پایین، خستگی، بیانگیزگی و احساس پوچی منجر شود.
از آزار تا افسردگی؛ مسیر روانی
۱. شوک و ترس
فرد احساس ناامنی می کند؛ جهان دیگر جای امنی به نظر نمی رسد.
۲. شرم و خودسرزنشی
به ویژه در آزارهای بین فردی، فرد ممکن است فکر کند:
- «حتماً تقصیر من بوده»
- «من مشکل دارم که این با من اتفاق افتاد»
این باورها زمینه افسردگی را می سازند.
۳. از دست رفتن اعتماد
نه فقط به دیگران، بلکه به خود. فرد ممکن است احساس کند کنترل زندگی را ندارد.
۴. خاموش شدن سیستم لذت
برای محافظت، ذهن ممکن است بی حسی هیجانی ایجاد کند؛ اما همین بی حسی یکی از هستههای افسردگی است.
علائم شایع افسردگی پس از آزار
- احساس بی ارزشی
- شرم عمیق
- کناره گیری از روابط
- بی حسی عاطفی
- خستگی مداوم
- مشکل خواب
- افکار منفی درباره خود و آینده
گاهی نشانه های اضطرابی و یادآوری های ناخواسته هم همراه است.
چرخه معیوب
آزار⇐ احساس ناامنی ⇐ شرم و خود سرزنشی⇐ انزوا ⇐ کاهش حمایت اجتماعی ⇐ تقویت باور «من تنها و بی ارزشم» ⇐ افسردگی عمیقتر
