در مورد کودکانی که مادر افسرده دارند، نکته مهم این است که همه کودکان به یک اندازه آسیب نمی بینند. نوع آسیب به شدت افسردگی، مدت زمان آن، وجود یا نبود حمایتگرهای اطراف و سن کودک بستگی دارد. بسیاری از آسیبها هم قابل پیشگیری و قابل جبران هستند، اگر مادر حمایت و درمان دریافت کند.
۱. اختلال در دلبستگی و احساس امنیت
کودک برای احساس امنیت به واکنشهای هیجانی مادر نیاز دارد. وقتی مادر افسرده است، ممکن است:
– کمتر لبخند بزند
– کمتر تماس چشمی برقرار کند
– کمتر بازی یا صحبت کند
– حوصله و انرژی کمتری برای پاسخ دادن داشته باشد
این می تواند باعث شود کودک احساس امنیت کمتری کند. نتیجه آن ممکن است چسبندگی زیاد، بی قراری، گریه های بی دلیل یا اضطراب جدایی باشد.
۲. مشکلات هیجانی در آینده
کودکانی که در سالهای اولیه زندگی مادر افسرده دارند، ممکن است در بزرگسالی یا نوجوانی بیشتر دچار اضطراب، نگرانی یا نوسانات خلق شوند. دلیلش این است که کودک در سالهای اول، مهارت تنظیم هیجانی را از مادر یاد می گیرد. اگر مادر خودش هیجانهایش را سخت مدیریت کند، انتقال این مهارت به کودک دشوار می شود.
۳. مشکلات رفتاری و کنترل خشم
برخی کودکان ممکن است رفتارهای زیر نشان دهند:
– پرخاشگری
– لجبازی
– بی قراری
– ناتوانی در صبر کردن
– رفتارهای تکانشی
چون سیستم عصبی کودک از مادر الگو می گیرد، اگر مادر در وضعیت خلقی پایین و فرسودگی عصبی باشد، کودک هم بیشتر تحریک پذیر می شود.
۴. تأخیر در تکامل زبانی و اجتماعی
وقتی مادر انرژی یا تمرکز کافی برای صحبت کردن، بازی کردن یا توجه مشترک ندارد، کودک کمتر ورودی کلامی و اجتماعی دریافت میکند. این می تواند باعث تأخیر در:
– زبان
– بازی اجتماعی
– ارتباط چشمی
– مهارتهای شناختی
این آسیب دائمی نیست و با بهبود وضعیت مادر اصلاح می شود.
۵. افزایش اضطراب در کودک
افسردگی مادر اغلب با اضطراب همراه است. کودک این اضطراب را از طریق لحن، چهره، ریتم بدن و رفتار مادر دریافت می کند. کودکان این مادرها معمولاً:
– زودتر می ترسند
– وابسته تر هستند
– در محیطهای جدید نگرانترند
این به معنای بد بودن مادر نیست؛ مغز کودک به شدت از حالت هیجانی مادر تقلید می کند.
۶. تحمل استرس پایین و تحریک پذیری بالا
سیستم عصبی کودکانی که کمتر مورد تنظیم هیجانی قرار می گیرند، حساستر میشود. این کودکان ممکن است:
– با کوچکترین اتفاق ناراحت شوند
– دیر آرام شوند
– نسبت به ناکامی حساس باشند
– نیاز به حمایت بیشتری برای تنظیم احساسات داشته باشند
۷. مشکلات توجه و تمرکز (بخصوص در دوره مدرسه)
استرس مداوم در سالهای اولیه می تواند روی شبکههای عصبی مربوط به توجه و کنترل رفتار اثر بگذارد. این کودکان ممکن است:
– بی حوصله
– حواسپرت
– یا بیش فعال
باشند.
۸. احساس گناه یا احساس مسئولیت بیش از حد
وقتی کودک بزرگتر می شود و متوجه خلق پایین مادر می شود، ممکن است به طور ناخودآگاه فکر کند:
من باید مادرم را خوشحال کنم
مشکل از من است
من مقصرم
این رابطه غیرمتعادل می تواند در آینده باعث شکل گیری الگوهای ناسالم در روابط عاطفی شود.
نکته بسیار مهم
این آسیبها قطعی نیستند. آنچه تعیین کننده است این موارد است:
– آیا مادر درمان و حمایت دریافت می کند
– آیا یک فرد دیگر در خانه نقش حمایتی فعال دارد
– آیا افسردگی طولانی و شدید است یا کوتاه و خفیف
کودکانی که حمایت عاطفی جانبی دارند (پدر، مادربزرگ، پرستار، خاله و غیره) آسیب بسیار کمتری می بینند.
خبر خوب
کودکان به شدت انعطاف پذیر هستند. با کوچکترین بهبود در حال مادر، کودک خیلی سریع بهتر می شود. رابطه مادر و کودک قابلیت بازسازی بالایی دارد، حتی اگر مادر مدتها افسرده بوده باشد.
