نکات مشترک رویکردها
- وجود منبع فشار:
همه نظریهها بر این نکته تأکید دارند که استرس شغلی در اثر فشارها و الزامات شغلی (مانند حجم کار زیاد، تضاد نقش، یا کمبود منابع) ایجاد می شود. - ماهیت تعاملی:
اغلب رویکردها (مانند لازاروس و فالکمن، کاراسک، و مدل تقاضا–منابع) استرس را نتیجه تعامل میان تقاضاهای محیطی و تواناییها یا منابع فردی می دانند. - پیامدهای چند بعدی:
همه دیدگاه ها تأکید دارند که استرس شغلی فقط روانی نیست، بلکه پیامدهای جسمانی، هیجانی، شناختی، رفتاری و سازمانی دارد. - تأثیر بر عملکرد و بهره وری:
از منظر روانشناختی و اقتصادی، استرس شغلی به طور مشترک با کاهش رضایت شغلی، فرسودگی، خطاهای کاری و افت بهره وری مرتبط دانسته می شود. - نقش واسطهای ارزیابی فردی:
چه در نظریه لازاروس و چه در مدلهای شناختی–رفتاری، تأکید بر این است که برداشت و ارزیابی فرد از فشار کاری در شدت و کیفیت استرس بسیار تعیین کننده است.
نکات متفاوت رویکرد ها
- سطح تحلیل:
- نظریه های روانشناختی فرد محور (مانند لازاروس و فالکمن یا هرزبرگ) بر ارزیابیهای ذهنی و نیازهای فرد تمرکز دارند.
- مدلهای سازمانی–ساختاری (مانند کاراسک، سیگریست، کوپر و مارشال) بیشتر بر شرایط عینی محیط کار و ساختار شغلی تمرکز می کنند.
- رویکردهای اقتصادی–اجتماعی (مانند اقتصاد شادی یا نظریه تلاش–پاداش) بر پیامدهای کلان اقتصادی، عدالت اجتماعی و رفاه کارکنان تأکید دارند.
- نوع منبع استرس:
- کاراسک) : تقاضا–کنترل ( سطح فشار و میزان کنترل کارگر بر کار.
- سیگریست: ( تلاش–پاداش (عدم تناسب بین میزان تلاش و دریافت پاداش.
- لازاروس) : فرآیندهای هیجانی و شناختی (ارزیابی اولیه و ثانویه از تهدید.
- هرزبرگ: (عوامل انگیزشی و بهداشتی (نارضایتی ناشی از شرایط محیطی.
- اقتصاد شادی: رفاه ذهنی و کیفیت زندگی کاری به عنوان متغیر اصلی.
- پیامدهای مورد تأکید:
- رویکردهای روانشناختی: سلامت روان فرد (اضطراب، افسردگی، فرسودگی).
- رویکردهای سازمانی: عملکرد و تعهد سازمانی.
- رویکردهای اقتصادی: بهره وری، هزینه های سلامت و رفاه اجتماعی.
- راهکارهای پیشنهادی:
- روانشناختی: مداخلات شناختی–رفتاری، ذهن آگاهی، مهارتهای مقابلهای.
- سازمانی: بهبود طراحی شغل، افزایش حمایت مدیریتی، عدالت سازمانی.
- اقتصادی: سیاستهای رفاهی، کاهش نابرابری درآمدی، سرمایهگذاری در سلامت شغلی.
جمع بندی
به طور کلی، نقطه اشتراک نظریهها این است که استرس شغلی پدیدهای چند بعدی، تعاملی و تأثیرگذار بر فرد و سازمان است.
اما تفاوت اصلی آنها در سطح تحلیل (فردی–سازمانی–اجتماعی–اقتصادی)، نوع منبع استرس و نوع پیامدهای مورد تأکید است.
