تغییر شیوه زندگی و رژیم غذایی
احتمالاً شما توصیههای متناقض بسیاری از طریق رسانه ها ، یا پزشکان دربارهٔ نقش رژیم در کنترل وزن شنیدهاید. اکثر این عدم توافقها در مورد میزان و نوع کربوهیدراتها در مواد غذایی است. توصیههای متخصصین تغذیه معمولاً برداشتن یک رژیم غذایی پرکربوهیدرات با استفاده از کربوهیدارت های با شاخص گلایسمی پایین میباشد. شاخص گلایسمیک میزان افزایش سطح انسولین پس از مصرف کربوهیدراتها را نشان میدهد. نشاسته، کربوهیدراتی با شاخص گلایسمیک بالاست که در مقایسه با کربوهیدراتهای با شاخص گلایسمیک پایین مثل سبزیجات با برگ سبز، سطح انسولین را به میزان بیشتری افزایش میدهد.
برخی از متخصصین تغذیه پیشنهاد میکنند که زنان مبتلا به PCOS از یک رژیم پرپروتئین، بدون در نظر گرفتن سطح شاخص گلایسمیک آن، استفاده کنند. برای جبران این کمبود کربوهیدرات فرد باید از پروتئین بیشتری در رژیم استفاده کند. پروتئین موجود در گوشت قرمز میتواند سبب افزایش مصرف چربی های اشباع شده حیوانی و در نتیجه بالا رفتن سطح کلسترول و افزایش ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی شود. پژوهشهای اخیر نشان میدهند که در بیماران خاص و زیر نظر متخصصین تغذیه استفاده از رژیمهای غذایی پرپروتئین نظیر مرغ و ماهی میتواند مفید باشد و لی باید میزان چربی دریافتی حتماً کنترل گردد.
برای تعیین اینکه آیا یک رژیم حاوی کربوهیدراتهای با اندکس گلایسمیک پایین و چربیهای حیوانی محدود، انتخاب مناسبی برای افراد دچار مقاومت انسولین مثل خیلی از زنان مبتلا به PCOS هست یا نه، مطالعات کافی نیست.
- کربوهیدراتهای پیچیده را انتخاب نمایید:
کربوهیدراتهایی را انتخاب کنید که حاوی فیبر بالایی هستند. هر چه فیبر موجود در غذا بیشتر باشد، سرعت هضم آن کندتر شده و قند خون هم به آهستگی بالا میرود. کربوهیدراتهای با فیبر بالا شامل نانها و غلات و ماکارونی سبوس دار، بلغور ، جو، برنج قهوه ای و حبوبات است. مصرف کربوهیدراتهای نا سالم و ساده مثل نوشابه، آبمیوههای صنعتی، کیک، آبنبات، بستنی، کلوچه و دونات را محدود سازید.
تحقیقات بیشتر میتواند به شناخت بهترین برنامه غذایی کمک کند اما به هر حال واضح است که کاهش وزن از طریق کاهش کالری مصرفی فواید بسیاری برای سلامت کلی زنان مبتلا به PCOS دارد. شما برای کنترل رژیم غذایی به عنوان یکی از اصول درمانی باید با متخصص تغذیه برای تعیین برنامه غذایی مناسب با شرایط خود مشورت نمایید.
- ورزش کنید:
ورزش به کاهش سطح قند خون و نیز مقاومت به انسولین کمک میکند. در زنان مبتلا به PCOS افزایش فعالیت بدنی روزانه و شرکت در یک برنامه ورزشی منظم برای درمان و پیشگیری از مقاومت انسولین و کمک به کاهش وزن، ضروری است. در انتخاب نوع و میزان فعالیت بدنی ترکیب ورزشهای هوازی و مقاومتی توصیه میشود.
ورزشهای هوازی منظم، در از بین بردن مقاومت به انسولین کمک شایانی مینماید. پس باید به عنوان یک عنصر اساسی درمان بدان توجه گردد. لازم نیست در فردی که تا دیروز هیچ فعالیتی نداشته است ورزش حرفهای و سنگین آغاز شود تا نتایج درمانی مشاهده گردد. پیاده روی منظم روزانه نیز در شکستن مقاومت به انسولین و نیز بهبود علائم، بسیار کمک کننده است. ورزشهای مقاومتی نیز با افزایش بافت عضلانی به کاهش مقاومت به انسولین کمک مینماید.
لازم بذکر است که همه بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک دچار چاقی نمیباشند؛ ولی مطالعات نشان دادهاست که بیماران مبتلا که دارای وزن طبیعی نیز میباشند از مقاومت به انسولین رنج میبرند؛ لذا توصیههایی که دربارهٔ شیوه زندگی و نیز نوع تغذیه مطرح میباشد فقط مربوط به افراد چاق مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک نخواهد بود. در بیماران لاغز نیز باید با استفاده از کربوهیدرات های پیچیده و نیز فعالیت بدنی از مقاومت به انسولین کاسته شود تا نتایج درمانی مطلوب ایجاد گردد. البته در این افراد لاغر انرژی دریافتی نباید محدود گردد. بر این اساس کنترل رژیم غذایی و شیوه زندگی مبتلایان به سندرم تخمدان پلی کیستیک ملاحظات خاصی را میطلبد که برنامه ریزی دقیق و مشاوره با متخصصین تغذیه را میطلبد.
- یک ماساژ حسابی بگیرید:
ما معمولاً تصور میکنیم که ماساژ یک کار آرامش بخش لوکس است، که البته در بعضی واقعاً موارد میتواند همین طور باشد. اگر چه ماساژ ممکن است یک روش لوکس برای درمان خودتان باشد، اما میتواند یکی از بهترین روشها برای سم زدایی بدن و خارج نمودن انسولین ذخیره شده در بافت سطحی پوست که باعث بروز آکنه میشود باشد و عاملی برای جوانی و زیبایی پوست شما نیز میگردد. این امر تماماً به نوع ماساژی که میگیرید بستگی دارد و شیوهٔ استفاده از آن برای ارتقاء وضعیت سلامت و شادابی تان مؤثر خواهد بود. فقط کافی است که علاقمند به از بین بردن سموم و تعادل هورمونی در بدنتان باشید، به این ترتیب باید یک ماساژ حسابی بگیرید که بر نقاط فشاری روی دستها و پاها، گردن شانه، کمر تمرکز داشته باشد. ماساژ معمولی سوئدی مناسب است، اما روش صحیح و انجام آن توسط شخص آشنا به فن، بیماری و درمان حتی تأثیر بیشتری داشته باشد. در صورتی که ماساژ را از ۲۵ سالگی به بعد هفته ای یک بار انجام دهید خواهید دید که در سنین ۳۰ به بعد نسبت به هم سن و سالان خود جوان تر و زیباتر به نظر میرسید و به معجزه جوانی دست پیدا خواهید کرد. هنگامیکه ماساژ بر روی این نقاط فشاری که سموم احتمالاً در آنها باقی میمانند، تمرکز داشته باشد، فرصتی برای آزاد شدن آنها و خارج شدنشان از بدن وجود خواهد داشت. این نوع ماساژ به شما کمک میکند بدن خود را بهطور طبیعی سمزدایی و از چیزهایی که ممکن است شما را بیمار کرده باشند، خلاص شوید. ماساژ گرفتن را به یک عادت همیشگی و روزانه تبدیل کنید تا یک اثر بسیار مثبت و بهبود در درمان را شاهد باشید.
- خواب شبانه منظم حداکثر تا ساعت یازده شب و بیداری تا حداکثر هشت صبح تأثیر بسیار زیادی در تنظیم هورمونها دارد. به طوری که بقیه درمانها در کنار خواب نامناسب نتیجه مطلوبی نمیدهد. ذهن آرام و روحیه با نشاط در تنظیم هورمونها بسیار مهم هست.
- حذف قند و شکر و روغنهای نامناسب در کنار تغذیه سالم به بهبود بیماری کمک میکند.
روشهای درمانی و داروها
درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک بهطور کلی بر پایه کنترل نگرانیهای فردی شما مثل باروری، پرمویی، آکنه و چاقی است. توصیههای ذیل در کنترل علائم و عوارض این بیماری مؤثر هستند:
- بهطور منظم چکاپ شوید: کنترل طولانی مدت ریسک فاکتورهای بیماریهای قلبی مثل چاقی، کلسترول بالا، دیابت نوع ۲ و فشارخون بالا از اهمیت بالایی برخوردار است. برای کمک به درمان به موقع، پزشک نیاز دارد تا به صورت منظم برای انجام آزمایشهای فیزیکی، اندازه گیری فشار خون و تعیین سطح گلوکز و چربی خون شما را ببیند.
- عادات و سبک زندگی خود را اصلاح نمایید: انتخابهای درست غذایی و ورزش منظم اولین درمانی است که ممکن است پزشک شما توصیه کند به خصوص اگر اضافه وزن داشته باشید. چاقی سبب وخیم تر شدن مقاومت به انسولین میشود. کاهش وزن میتواند سطوح انسولین و آندروژن را پایین بیاورد و ممکن است تخمک گذاری را به حالت اولیه بازگرداند. بر این اساس کنترل رژیم غذایی زیر نظر متخصص تغذیه یکی از اصولیترین روشهای درمانی برای این بیماری است.
- چرخههای قاعدگی خود را تنظیم نمایید: اگر شما برای بارداری تلاش نمیکنید ممکن است پزشک قرص های ضد بارداری با دوز پایین تجویز کند که حاوی ترکیبی از استروژن و پروژسترون مصنوعی است. این قرصها تولید آندروژن را کاهش داده و به بدن شما بعد از مواجهه طولانی با استروژن، استراحتی میدهد. این کار سبب کاهش سرطان آندومتر میشود و خونریزیهای غیرمعمول را اصلاح میکند.
- یک روش دیگر مصرف پروژسترون برای ۱۰ تا۱۴ روز در ماه است. این روش دورههای قاعدگی شما را تنظیم میکند و نقش حفاظتی در مقابل ابتلا به سرطان آندومتر دارد ولی سطح آندروژن را بهبود نمیبخشد. عارضهای که در استفاده از این داروهای هورمونی وجود دارد ایجاد چاقی یا تشدید آن است که میتواند از طرف دیگر سیر درمانی شما را دچار اختلال نماید.
- با توجه به زمینه اصلی در این بیماری که اختلال حساسیت به انسولین است، متخصصین از داروی متفورمین به عنوان یک داروی اصلی در کنترل این بیماری استفاده مینمایند. متفورمین یک داروی خوراکی برای مبتلایان به دیابت نوع ۲ است و سبب حساسیت بیشتر سلول ها نسبت به انسولین میشود. این دارو تخمک گذاری را بهبود میبخشد و در نهایت سبب ایجاد چرخههای منظم قاعدگی میگردد. همچنین اگر شما پیش دیابتی باشید، مصرف این دارو میتواند ابتلا به دیابت نوع ۲ را به تأخیر بیندازد و اگر تحت یک برنامه رژیمی و ورزشی هستید استفاده از این دارو میتواند به کاهش وزن شما کمک کند. جالب است بدانید که این دارو از آنجا که بر خلاف داروهای هورمونی درمان علامتی نمینمایند عوارض آن داروها را نخواهند داشت. در تحقیقی معلوم شد نتایج درمان با متفورمین و کپسول شیلانوم( عناب ) در بیماران مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک مشابه است.
- رشد موهای زاید را کاهش دهید: ممکن است پزشک شما برای کاهش تولید آندروژن مصرف قرصهای پیشگیری از بارداری یا داروی دیگری به نام اسپیرونولاکتون را تجویز کند. این دارو تأثیرات آندروژنها را بر روی پوست بلوکه میکند. اسپیرونولاکتون از آنجا که میتواند سبب نقص جنین شود، هنگام مصرف این دارو استفاده از یک روش مطمئن پیشگیری از بارداری توصیه میشود؛ و در افراد باردار یا برای کسانی که قصد بارداری دارند، تجویز نمیگردد.
- تراشیدن موی صورت و استفاده از موم و کرمهای موبر برای از بین بردن موها انتخاب مناسبی نیستند زیرا که تنها برای چند هفته دوام دارند و لازم است تا بعد از مدتی تکرار شود.
- ممکن است پزشک روشی را پیشنهاد کند که در آن از جریان الکتریک (الکترولیز) یا لیزر برای از بین بردن فولیکولهای مو و کنترل رشد موهای جدید ناخواسته استفاده میشود. اما استفاده از این روشها نیز بدون کنترل اختلالات متابولیک اولیه بیفایده خواهد بود.
- استفاده از دارو برای تحریک تخمک گذاری: اگر شما قصد بارداری داشته باشید شاید نیاز باشد تا برای تحریک تخمک گذاری از این داروها مصرف کنید. کلومیفن یک داروی خوراکی ضد استروژن است که در نیمه اول چرخه بارداری مصرف میشود. لازم است ذکر شود که پزشکان برای تحریک تخمک گذاری معمولاً با متفورمین آغاز مینمایند و بعد در صورت لزوم از کلومیفن هم برای کمک به تحریک تخمک گذاری استفاده میشود.
- اگر با وجود مصرف کلومیفن و متفورمین باردار نشدید، ممکن است مصرف گنادوتروپینها (هورمون محرک فولیکول یا FSH و هورمون جسم زرد یا LH) از طریق تزریق توصیه شود. تأکید مجدد این موضوع اهمیت دارد که هیچکدام از این داروها را بهطور خودسرانه و بدون تجویز پزشک نباید استفاده نمایید.
عمل جراحی
- داروی باروری کلومیفن میتواند به شما کمک کند تا باردار شوید. اگر داروها به باردار شدن شما کمک نکنند یک جراحی بر روی تخمدان به وسیلهٔ لاپاروسکوپیمی تواند یک گزینه درمانی دیگر برای بعضی از زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک باشد. پزشک میتواند به شما بگوید که آیا این نوع جراحی مناسب شرایط شما هست یا خیر. برای استفاده از هر کدام از داروها حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.
- در این عمل، جراح یک شکاف کوچک بر روی شکم ایجاد کرده و از این طریق یک لوله که متصل به یک دوربین ریز است را وارد میکند (لاپاروسکوپ). این دوربین تصاویر لازم از تخمدانهای شما و اعضای تناسلی مجاور را برای جراح مشخص میکند. سپس پزشک وسیله جراحی را وارد کرده و از لیزر برای سوزاندن سوراخهای موجود در فولیکول روی سطح تخمدانها استفاده میکند. هدف این کار تحریک تخمک گذاری به وسیلهٔ کاهش سطح آندروژن هاست.
نکته مهم: ورزش شنا به مدت یک ماه سه روز در هفته به همراه کاهش وزن کمک شایانی به درمان بیماری شما میکند.
