بله، این دو گاهی می توانند به هم ربط داشته باشند، اما نه همیشه.
پرحرفی گاهی فقط یک سبک شخصیتی است، اما گاهی هم وسیله ای می شود برای نمایش دانایی، برتری، یا گرفتن اعتبار از دیگران. در روانشناسی مهم است که بین این حالتها فرق بگذاریم.
وقتی پرحرفی برای نمایش دانایی است
در این حالت، هدف فقط انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه فرد می خواهد این پیام را هم منتقل کند:
من خیلی می فهمم
من از شما بیشتر می دانم
باید به من توجه کنید
من جایگاه بالاتری دارم
نشانههای این نوع پرحرفی:
فرد زیاد توضیح می دهد حتی وقتی کسی نخواسته
از واژه های پیچیده یا اصطلاحات تخصصی زیاد استفاده می کند
کمتر گوش می دهد و بیشتر سخنرانی می کند
اگر کسی حرفش را اصلاح کند یا نظر متفاوت بدهد، ناراحت یا دفاعی می شود
گفتگو را به سمت موضوعاتی می برد که در آنها احساس برتری می کند
بیشتر دنبال اثر گذاشتن است تا ارتباط گرفتن
ریشه های روانشناختی احتمالی
۱. جبران احساس ناامنی
خیلی وقتها کسی که مدام دانایی اش را نمایش می دهد، در عمق وجودش احساس ناامنی دارد. یعنی در ظاهر می گوید:
من خیلی بلدم
اما در درون ممکن است این ترس باشد:
نکند من را جدی نگیرند
نکند نفهم به نظر برسم
نکند ارزشی نداشته باشم
در این حالت، نمایش دانایی یک سپر دفاعی است.
۲. نیاز به تایید و ارزشمندی
بعضی افراد از کودکی یاد گرفته اند که فقط وقتی ارزش دارند که:
باهوش به نظر برسند
اطلاعات زیادی داشته باشند
دیگران تحسینشان کنند
پس مدام تلاش می کنند با زیاد حرف زدن و اطلاعات دادن، ارزش خود را ثابت کنند.
۳. ویژگیهای خودشیفته وار
در بعضی افراد، این رفتار می تواند با صفات خودشیفته وار همراه باشد. یعنی:
نیاز شدید به تحسین
کم تحملی در برابر نقد
تمایل به برتر دیده شدن
کم توجهی به نیاز مخاطب
البته هر کسی که زیاد اطلاعات می دهد یا دوست دارد دانا به نظر برسد، خودشیفته نیست. این برچسب باید خیلی با احتیاط به کار رود.
۴. ناتوانی در تشخیص نیاز مخاطب
گاهی فرد قصد فخرفروشی ندارد، فقط نمی فهمد که مخاطب چه میزان اطلاعات می خواهد. یعنی مهارت تنظیم گفتگو ندارد. در نتیجه، دانایی اش را بدون اندازه و بدون توجه به زمینه بیرون می ریزد.
فرق بین دانایی واقعی و نمایش دانایی
دانایی واقعی معمولاً این ویژگیها را دارد:
ساده توضیح می دهد
به اندازه حرف می زند
سؤال هم می پرسد
اگر چیزی را نداند راحت می گوید نمی دانم
هدفش فهماندن است نه تحت تأثیر قرار دادن
اما نمایش دانایی معمولاً اینطور است:
پیچیده حرف می زند
زیاد مثال می زند تا خودش را برجسته کند
کمتر گوش می دهد
اشتباه خودش را سخت می پذیرد
بیشتر دنبال تحسین است تا تبادل واقعی
یک نکته ظریف
گاهی آدمهای واقعاً دانا هم زیاد حرف می زنند، چون اشتیاق دارند، نه تکبر. فرق اصلی در این است:
آیا طرف مقابل بعد از گفتگو احساس یادگیری و احترام می کند؟
یا احساس کوچک شدن، خسته شدن و نادیده گرفته شدن؟
اگر حالت دوم باشد، احتمالاً پرحرفی در خدمت نمایش دانایی قرار گرفته است.
جمع بندی
پرحرفی می تواند ابزار نمایش دانایی باشد، اما همیشه نیست.
بعضی وقتها ریشه اش:
اضطراب است
بعضی وقتها نیاز به تایید است
بعضی وقتها احساس حقارت پنهان است
و گاهی هم واقعاً عادت ارتباطی و ضعف در مهارت گوش دادن
