مبنای نظری: نظریه امید اسنایدر[۱] این درمان روی این اصل بنا شده که افراد وقتی درمانده می شوند که:
- هدف ندارند
- راه رسیدن به هدف را نمی بینند
- اراده و انرژی لازم برای دنبال کردن هدف را از دست می دهند
بنابراین امید درمانی[۲] سه چیز را بازسازی می کند:
- اهداف
- مسیرها (راهها)
- انگیزه و اراده
چرا درمان مبتنی بر امید برای درماندگی مؤثر است؟
درماندگی روانی در اصل یعنی: «من نمی توانم کاری بکنم چون هیچ راهی نیست و اگر هم باشد از عهده اش برنمی آیم.»
امید درمانی دقیقاً این سه «باور غلط» را هدف قرار می دهد:
- تو راه داری
- تو می توانی
- تو حق داری که بهتر شود
- و مهمتر از همه: همیشه چندین مسیر وجود دارد.
مراحل اجرایی درمان مبتنی بر امید
درمان به طور معمول چهار مرحله دارد:
۱ — روشن سازی اهداف[۳]
فرد درمانده معمولاً اهدافی دارد که:
- خیلی بزرگند
- خیلی مبهمند
- یا هیچ هدفی ندارد
در این مرحله کمک می کنیم:
- اهداف واضح شوند
- بزرگها به اهداف کوچک تقسیم شوند
- اهداف شخصی و مهم انتخاب شوند
مثال: Õ «می خواهم زندگیم بهتر شود»
✔️ «می خواهم در سه هفته آینده روزانه ۲۰ دقیقه پیاده روی کنم»
۲— آموزش ساختن راه های جایگزین[۴]
فرد یاد می گیرد:
- برای هر هدف چند «راه مختلف» طراحی کند.
- وقتی یک راه شکست خورد، جایگزین وجود دارد.
این بخش مستقیماً با درماندگی مقابله می کند.
تمرین: برای هر هدف ۳ مسیر بنویسید:
- مسیر اصلی
- مسیر جایگزین
- مسیر اضطراری
۳— تقویت انگیزه و باور به توانایی[۵]
هدف این مرحله:
- بازسازی «احساس توانمندی»
- افزایش اراده
- تقویت خودکارآمدی
روشها:
- شناسایی موفقیتهای کوچک
- مرور پیشرفتها
- خود گویی های توانمند کننده
مثال تمرینی: «امروز یک قدم کوچک برداشتم، پس می توانم قدم بعدی را هم بردارم.»
۴ — اقدام و بازنگری[۶]
فرد وارد عمل می شود و سپس:
- پیشرفت ارزیابی می گردد
- مسیر اصلاح می شود
- امید در چرخه تجربه موفقیت تقویت می شود
نکته مهم: حتی موفقیتهای خیلی کوچک هم به عنوان شواهد امید و توانمندی تثبیت می شوند.
[۱] Snyder’s Hope Theory
[2] Hope Therapy
[3] . Clarifying Goals
[4] . Pathways Thinking
[5] Agency Thinking
[6] Action & Review
