نظریه تلاش–پاداش سیگریست[۱]
این مدل توضیح می دهد که استرس شغلی زمانی ایجاد می شود که بین تلاش فرد و پاداش دریافتی او عدم تعادل وجود داشته باشد.
مؤلفه های اصلی نظریه
🔸 تلاش[۲]
- انرژی، زمان، و فشار روانی که فرد در کار سرمایه گذاری می کند.
- شامل: ساعات کار طولانی، حجم زیاد کار، فشار زمانی، مسئولیتهای سنگین.
🔸 پاداش[۳]
- آنچه فرد در مقابل تلاش دریافت می کند.
- شامل سه نوع پاداش:
- مالی: حقوق و مزایا
- اجتماعی: احترام، قدردانی، حمایت
- حرفهای: امنیت شغلی، فرصت ارتقا و پیشرفت
🔸 عدم تعادل[۴]
- وقتی تلاشها زیاد و پاداشها کم باشند فرد احساس بیعدالتی، ناکامی و بی انگیزگی می کند استرس و فرسودگی شغلی.
نقش ویژگیهای فردی
- افرادی که بیش از حد متعهد به کار[۵]هستند و نمی توانند «نه» بگویند، در معرض خطر بالاتر استرس شغلی قرار دارند، چون دائم تلاش زیاد می کنند و توقع پاداش بیشتری دارند.
پیامدهای استرس ناشی از عدم تعادل
- فشار روانی و اضطراب
- فرسودگی شغلی[۶]
- کاهش رضایت و تعهد سازمانی
- مشکلات جسمانی (بیماریهای قلبی–عروقی، ضعف سیستم ایمنی)
مثال کاربردی
یک پرستار در بیمارستان:
- مجبور است شیفتهای طولانی و سنگین کار کند (تلاش زیاد).
- اما دستمزد پایین است، قدردانی کمی دریافت می کند، و امنیت شغلی پایین است (پاداش کم).
نتیجه: استرس شدید، کاهش انگیزه، احتمال ترک شغل.
راهکار سازمانی بر اساس نظریه سیگریست
- کاهش حجم کار غیر ضروری و تقسیم عادلانه وظایف
- افزایش حقوق و مزایا متناسب با تلاش
- به رسمیت شناختن و قدردانی از کارمندان
- فراهم کردن فرصت رشد و ارتقا
- آموزش مهارت مدیریت تعهد افراطی[۷]
* خلاصه:
نظریه سیگریست نشان می دهد که استرس شغلی نتیجه نابرابری بین آنچه کارکنان می دهند (تلاش) و آنچه می گیرند (پاداش) است.
[1] Effort–Reward Imbalance Model – Siegrist, 1996
[2] Effort
[3] Reward
[4] Imbalance
[5] Overcommitment
[6] Burnout
[7] Overcommitment
