از دید جامعه شناسی، پرسش اصلی این نیست که «چه کسی ذاتاً پرحرفتر است»، بلکه این است که «چه کسی در کجا، با چه مجوزی، درباره چه چیزی، و با چه پیامدی بیشتر حرف می زند». یعنی جامعه شناسی تمرکز را از زیست شناسی فرد برمی دارد و روی ساختار، قدرت، هنجار، نقش اجتماعی و قضاوت جمعی می گذارد.
۱. حرف زدن یک رفتار اجتماعی است، نه فقط فردی
جامعه شناسی می گوید میزان و سبک حرف زدن، فقط محصول شخصیت نیست؛ بلکه از کودکی در فرایند جامعه پذیری ساخته می شود.
کودک یاد می گیرد:
– کجا باید حرف بزند
– کجا باید سکوت کند
– چگونه مخالفت کند
– چه نوع احساسی را می شود علنی بیان کرد
– و چه کسی «حق» دارد فضای گفتگو را بگیرد
در بسیاری از فرهنگها، دخترها و پسرها از ابتدا آموزشهای متفاوتی می بینند:
– دخترها بیشتر به رابطه، ادب، نرمی و حفظ پیوند تشویق می شوند
– پسرها بیشتر به استقلال، قاطعیت، رقابت و ابراز اقتدار تشویق می شوند
پس تفاوتی که بعداً در گفتگو دیده می شود، بیشتر نتیجه تربیت اجتماعی است تا تفاوت ذاتی.
۲. کمیت حرف زدن مهم نیست، مشروعیت حرف زدن مهمتر است
در جامعه شناسی فقط تعداد کلمات مهم نیست. مهمتر این است که:
– چه کسی صحبتش جدی گرفته می شود
– چه کسی وسط حرفش قطع می شود
– چه کسی باید برای شنیده شدن بیشتر توضیح بدهد
– و چه کسی با کمترین کلمات، بیشترین اعتبار را می گیرد
خیلی وقتها ممکن است یک زن به اندازه یک مرد یا حتی کمتر حرف بزند، اما باز هم «زیاد حرف زن» تلقی شود، چون جامعه برای حرف زدن او آستانه تحمل پایینتری دارد.
یعنی مسئله فقط تولید گفتار نیست؛ مسئله ارزش گذاری اجتماعی بر گفتار است.
۳. قدرت تعیین می کند چه کسی بیشتر حرف بزند
یکی از پایه ای ترین ایده های جامعه شناسی این است که گفتگو بی طرف نیست؛ قدرت در آن توزیع شده است.
در محیطهای مختلف، کسی که قدرت بیشتری دارد معمولاً:
– بیشتر حرف می زند
– بیشتر قطع می کند
– موضوع بحث را عوض می کند
– نتیجه گیری می کند
– و تعریف می کند چه چیزی مهم است
در جوامع و نهادهای مردسالار، این امتیاز تاریخی بیشتر در اختیار مردان بوده است. به همین دلیل در بسیاری از فضاهای رسمی، صدای مردانه بیشتر شنیده شده، نه لزوماً چون مردان «ذاتاً» پرحرفتر بوده اند، بلکه چون ساختار به آنها حق بیشتری برای سخن گفتن داده است.
۴. تفاوت حوزه خصوصی و عمومی
جامعه شناسی کلاسیک مدتها میان دو حوزه تمایز می گذاشت:
– حوزه خصوصی: خانه، روابط عاطفی، مراقبت، خانواده
– حوزه عمومی: سیاست، اقتصاد، مدیریت، نهاد رسمی
در بسیاری از فرهنگها:
– زنان بیشتر با حوزه خصوصی پیوند داده شده اند
– مردان بیشتر با حوزه عمومی
این تقسیم باعث شده سبکهای گفتار هم متفاوت شکل بگیرد:
– در فضای خصوصی، گفتار عاطفی، مراقبتی و جزئی نگر ارزش پیدا می کند
– در فضای عمومی، گفتار مقتدر، خلاصه، تصمیم ساز و رسمی ارزشمندتر می شود
بعد جامعه همان سبک اول را «پرگویی» و سبک دوم را «اقتدار» نامگذاری می کند؛ در حالی که هر دو شکلِ استفاده از زبانند، فقط ارزش گذاری اجتماعی شان متفاوت است.
۵. برچسب زنی اجتماعی
یکی از مفاهیم مهم جامعه شناسی این است که رفتارها فقط وجود ندارند، بلکه برچسب هم می خورند.
یعنی جامعه تصمیم می گیرد چه چیزی:
– مؤدبانه است
– زیاده روی است
– باوقار است
– یا پرحرفی محسوب می شود
در این چارچوب، ممکن است یک رفتار مشابه:
– در مرد به عنوان اعتماد به نفس، رهبری و تسلط دیده شود
– در زن به عنوان پرحرفی، احساسی بودن یا دخالت بیش از حد دیده شود
پس گاهی آنچه ما «تفاوت واقعی» می نامیم، در اصل تفاوت در برچسب زنی اجتماعی است.
۶. طبقه، تحصیلات، شغل و فرهنگ از جنسیت مهمتر می شوند
جامعه شناسی مدرن تأکید می کند که جنسیت تنها عامل نیست. برای فهم الگوی حرف زدن باید همزمان این موارد را هم دید:
– طبقه اجتماعی
– میزان تحصیلات
– شغل
– شهر یا روستا
– فرهنگ محلی
– نسل
– نوع خانواده
– میزان آزادی اجتماعی
مثلاً یک زن مدیر در یک محیط حرفه ای ممکن است بسیار بیشتر و مقتدرتر از یک مرد در موقعیت فرودست حرف بزند.
یا در بعضی فرهنگها سکوت نشانه وقار است، در بعضی دیگر نشانه ضعف.
بنابراین مقایسه ساده «زن در برابر مرد» از نظر جامعه شناختی اغلب بیش از حد خام و گمراه کننده است.
۷. چه چیزی این کلیشه را زنده نگه می دارد؟
جامعه شناسی توضیح می دهد که چرا با وجود شواهد ضعیف، کلیشه «زنان پرحرفترند» همچنان زنده است:
– چون کلیشهها نظم اجتماعی را ساده می کنند
– چون نقشهای جنسیتی سنتی را بازتولید می کنند
– چون صدای زنان در بعضی فضاها بیشتر به چشم می آید و بیشتر قضاوت می شود
– چون مردم سبک ارتباطی را با میزان حرف زدن اشتباه می گیرند
– و چون حافظه اجتماعی، مواردی را که با کلیشه جور درمی آید بهتر به خاطر می سپارد
یعنی جامعه شواهد هماهنگ با باور قبلی را بیشتر می بیند و ثبت می کند.
جمع بندی
از دید جامعه شناسی:
– مسئله اصلی «پرحرفتر بودن ذاتی» نیست
– بلکه «توزیع حق سخن گفتن» و «نحوه قضاوت درباره سخن گفتن» است
– تفاوتهای گفتاری بیشتر محصول جامعه پذیری، ساختار قدرت، نقشهای جنسیتی و برچسب زنی فرهنگی هستند
– و در بسیاری موارد، زنان نه بیشتر حرف می زنند، بلکه بیشتر تحت قضاوت قرار می گیرند
