مهارتهای ارتباطی و هیجانی برای درمان قهر کردن

درمان رفتار قهر کردن مستلزم جایگزینی الگوی رفتاری پرخاشگری منفعلانه با مهارتهای کلامی و هیجانی است.

مقدمه

قهر به عنوان یک مکانیسم دفاعی اغلب ریشه در ناتوانی در مدیریت هیجانات شدید یا فقدان مهارتهای ارتباطی قاطعانه دارد. هدف از درمان، عبور از سکوت تنبیهی به سمت گفتگوهای سازنده است تا فرد بیاموزد چگونه بدون حذف خود یا دیگری از میدان رابطه، نیازها و رنجهایش را مطرح کند.

مهارتهای خود آگاهی و تنظیم هیجانی

نخستین گام در درمان قهر، ارتقای خودآگاهی هیجانی است. بسیاری از افراد به این دلیل قهر می ‌کنند که توانایی تشخیص و نامگذاری دقیق احساسات خود را ندارند و تنها چیزی که در لحظه تعارض تجربه می‌ کنند، یک برانگیختگی مبهم و ناخوشایند است که با سکوت بروز پیدا می ‌کند. آموزش مهارت نامگذاری هیجانی به فرد کمک می ‌کند تا بداند در لحظه چه احساسی دارد؛ آیا خشمگین است، احساس بی ‌ارزشی می ‌کند، یا از طرد شدن می ‌ترسد (Linehan, 1993).

تکنیکهای تنظیم هیجان مانند ذهن ‌آگاهی به فرد کمک می ‌کند تا قبل از آنکه به واکنش خودکار قهر پناه ببرد، مکث کند. این وقفه کوتاه بین محرک بیرونی و پاسخ درونی، فضای حیاتی برای انتخاب رفتاری بالغانه ایجاد می ‌کند. زمانی که فرد می ‌آموزد هیجانات خود را بدون سرکوب یا فرافکنی از طریق سکوت، بپذیرد، فشار روانی برای قهر کردن کاهش می ‌یابد (Gross & John, 2003).

مهارتهای ارتباطی قاطعانه

یکی از مهمترین مهارتها برای جایگزینی قهر، آموزش ارتباط قاطعانه است. قهر کردن نوعی ارتباط منفعلانه است که پیام را به صورت مبهم ارسال می ‌کند. در مقابل، قاطعیت به معنای بیان مستقیم، شفاف و محترمانه احساسات و نیازهاست. استفاده از جملات من[۱] یک ابزار کلیدی در این زمینه است. به جای اینکه فرد با سکوت خود انتظار داشته باشد طرف مقابل از رنجش او آگاه شود، می ‌تواند بگوید من احساس ناراحتی می ‌کنم وقتی نظراتم در تصمیم ‌گیریها نادیده گرفته می ‌شود (Gottman, 2015).

همچنین گوش دادن فعال یکی از ارکان اصلی است که در روابط دارای الگوی قهر به شدت آسیب دیده است. گوش دادن فعال مستلزم آن است که فرد بدون قضاوت یا آمادگی برای حمله متقابل، به سخنان طرف مقابل گوش دهد و سعی کند پیام پشت کلام او را درک کند. این مهارت به هر دو طرف کمک می‌ کند تا دریابند که تعارض، یک رقابت برای پیروزی یا شکست نیست، بلکه فرصتی برای حل یک سوء تفاهم است (Benson, 2012).

تغییر الگوهای تعاملی و حل مسئله

برای درمان ریشه ‌ای قهر، لازم است که طرفین رابطه نسبت به تقویت این رفتار آگاه باشند. اگر قهر کردن باعث می ‌شود که طرف مقابل از موضع خود کوتاه بیاید یا با باجدهی عاطفی به دنبال راضی کردن فرد قهرکننده باشد، این رفتار تقویت می ‌شود. برای شکستن این چرخه، طرف مقابل باید ضمن حفظ احترام، از تقویت رفتار سکوت خودداری کند. این کار به معنای بی ‌توجهی مطلق نیست، بلکه به معنای تعیین مرزهای سالم است؛ مثلاً گفتن این جمله که من مایل به گفتگو هستم، اما زمانی که هر دو آرام باشیم و بتوانیم با کلمات نیازهایمان را بگوییم (Johnson, 2008).

مهارت حل مسئله به صورت مشترک، گام نهایی برای خروج از الگوی قهر است. این مهارت شامل تعریف روشن مشکل، طوفان فکری برای یافتن راه‌ حلهای جایگزین، بررسی پیامدها و توافق بر سر یک اقدام عملی است. وقتی فرد احساس کند که صدایش شنیده می‌ شود و در تصمیم‌ گیریهای مشترک نقش دارد، نیاز درونی او برای استفاده از قهر به عنوان ابزاری برای احقاق حق یا جلب توجه به شدت کاهش می ‌یابد (D’Zurilla & Goldfried, 1971).

نتیجه ‌گیری

درمان قهر کردن یک فرایند تدریجی است که از درون فرد آغاز می ‌شود. با تقویت مهارتهای تنظیم هیجانی، فرد یاد می‌ گیرد که سکوت خود را به کلمات تبدیل کند و با استفاده از ارتباط قاطعانه، نیازهای خود را بدون آسیب زدن به رابطه ابراز نماید. در نهایت، تغییر در الگوهای تعاملی و جایگزینی پرخاشگری منفعلانه با روشهای حل مسئله مشترک، نه تنها قهر کردن را به عنوان یک رفتار ناسازگار خاموش می ‌کند، بلکه پیوند عاطفی میان طرفین را عمیقتر و پایدارتر می ‌سازد.

منابع

Benson, H. (2012). The relaxation response. HarperCollins.

D’Zurilla, T. J., & Goldfried, M. R. (1971). Problem solving and behavior modification. Journal of Abnormal Psychology, 78(1), 107-126.

Gottman, J. M. (2015). The seven principles for making marriage work. Harmony.

Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348-362.

Johnson, S. M. (2008). Hold me tight: Seven conversations for a lifetime of love. Little, Brown and Company.

Linehan, M. M. (1993). Skills training manual for treating borderline personality disorder. Guilford Press.

---

[1]I-statements