تصمیم برای مراجعه به متخصص زمانی قطعی می شود که نشانه ها از یک «دوره گذرا» یا «واکنش طبیعی به یک اتفاق» فراتر رفته و به الگوی ثابت و آسیب رسان تبدیل شوند. در واقع، وقتی ابزارهای حمایتی شما بعد از چند هفته تمرین مداوم تأثیری در بهبود وضعیت کودک ندارند، زمان آن است که از کمک حرفه ای استفاده کنید.
مهمترین نشانههایی که باید آنها را جدی بگیرید:
۱. افت عملکرد در حوزه های اصلی زندگی
اگر نشخوار فکری و حال روحی کودک باعث شده که در بخشهای مهم زندگی اش دچار اختلال جدی شود، یعنی وضعیت از حد تحمل او خارج است:
افت تحصیلی محسوس: نمرات افت کرده یا اصلاً تمایلی به رفتن به مدرسه ندارد.
کناره گیری اجتماعی: از دوستانش فاصله گرفته، دیگر در بازیها شرکت نمی کند و به فعالیتهایی که قبلاً عاشقشان بود (مثل فوتبال، نقاشی یا بازیهای کامپیوتری) هیچ علاقه ای نشان نمی دهد.
۲. بروز نشانه های جسمی بدون علت پزشکی
کودکان گاهی نمی توانند غم یا اضطراب خود را با کلمات بیان کنند، بنابراین آن را به «درد جسمی» تبدیل می کنند. اگر پزشک متخصص اطفال آزمایشها را بررسی کرده و گفته است که کودک از نظر جسمی سالم است، اما کودک همچنان از موارد زیر شکایت دارد، احتمالاً ریشه «روانی» دارد:
- دل دردهای مزمن، سردرد، تپش قلب یا تنگی نفس.
- تغییرات شدید در اشتها (بی اشتهایی یا پر خوری عصبی) یا اختلال در خواب (خواب بیش از حد یا بیداریهای مکرر و ترسناک).
۳. تغییرات خلق و خوی طولانی مدت
همه کودکان گاهی بد اخلاق یا غمگین می شوند، اما اگر این وضعیت بیشتر روزها و در اکثر مواقع مشاهده شود، باید پیگیری شود:
- اگر کودک بیشتر از دو هفته است که مدام غمگین، ناامید، تحریک پذیر یا بی قرار است.
- اگر کوچکترین مخالفتی باعث طغیان خشم یا گریه های طولانی مدت می شود که آرام کردنش بسیار دشوار است.
۴. کلامهای تهدید آمیز یا خود تخریبی
این مورد فوریترین نشانه برای مراجعه به متخصص است. جملاتی که به «نبودن» یا «بی ارزشی» اشاره دارند، نباید به حسابِ «لوس بودن» یا «جلب توجه» گذاشته شوند:
جملاتی مثل: «کاش اصلاً به دنیا نمی آمدم»، «همه بدون من خوشحالترند»، «من خیلی بدم»، یا «هیچ کس من را دوست ندارد».
هرگونه نشانه از آسیب زدن به خود (مثل کندن پوست، ضربه زدن به خود، یا رفتارهای پرخطر).
۵. بازگشت به رفتارهای کودکی (پسرفت)
اگر کودک دوباره رفتارهایی را نشان می دهد که مدتها پیش از آنها عبور کرده بود، این نشان دهنده یک «فشار روانی شدید» است که کودک توان مقابله با آن را ندارد. مثل:
* شب ادراری دوباره (در کودکی که کنترل ادرار پیدا کرده بود).
* وابستگی بیش از حد به والدین برای کارهای ساده (مثل تنها نرفتن به اتاق دیگر).
* لکنت زبان یا ناخن جویدنهای شدید که قبلاً نبوده است.
۶. عدم پاسخ به حمایتهای والدین
شما تکنیکهای شنود فعال، محدود کردن زمان فکر کردن، و تغییر مسیر توجه را امتحان کرده اید، اما:
- کودک هیچ آرامشی پیدا نمی کند.
- نشخوار فکری همچنان شدت دارد و کودک نمی تواند لحظه ای از آن افکار فاصله بگیرد.
- شما به عنوان والد احساس می کنید در یک چرخه بی فایده گرفتار شده اید و رابطه شما و کودکتان هم در حال آسیب دیدن است (مدام با هم درگیر می شوید).
نکته پایانی:
مراجعه به متخصص (روانشناس کودک یا روانپزشک کودک) به معنای «بیمار بودن» یا «شکست والدین» نیست. گاهی مغز کودک برای عبور از یک مرحله رشد یا یک بحران خاص، نیاز به یک فضای امن بیرونی و تکنیکهای تخصصی دارد تا بتواند «ترمز های» شناختی خود را دوباره فعال کند. اگر شک دارید، مراجعه برای «یک جلسه مشاوره» هیچ ضرری ندارد؛ حتی اگر فقط برای اطمینان خاطر خودتان باشد.
