هورمونها نقش بسیار حیاتی، پیچیده و مستقیم در سیستم عصبی و تنظیم خلق و خو دارند. در واقع، بسیاری از روانپزشکان سیستم عصبی (مغز) و سیستم غدد درون ریز (هورمونها) را یک سیستم واحد به نام سیستم عصبی-غددی می دانند.
وقتی ترشح هورمونها مختل می شود، عملکرد انتقال دهنده های عصبی مثل سروتونین و دوپامین هم به هم می خورد.
۱. هورمونهای استرس: کورتیزول و محور فرماندهی استرس
یکی از شناخته شده ترین مسیرهای زیستی در افسردگی، محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-فوقکلیه است.
– مکانیسم: وقتی تحت استرس مداوم قرار می گیرید، مغز دستور ترشح کورتیزول (هورمون استرس) را صادر می کند.
– تاثیر بر افسردگی: در افراد مبتلا به افسردگی شدید، این محور اغلب بیش فعال است و سطح کورتیزول در بدن آنها دائماً بالا می ماند. کورتیزول بالا به طور مستقیم باعث کاهش فاکتور رشد مغزی (که به بازسازی سلولهای مغز کمک می کند) می شود. همچنین این حالت باعث کوچک شدن بخش هیپوکامپ (مرکز حافظه و تنظیم احساسات در مغز) شده و تولید و جذب سروتونین و دوپامین را سرکوب می کند.
۲. هورمونهای تیروئید (موتور سوخت و ساز بدن)
غده تیروئید هورمونهای خاصی را ترشح می کند که سرعت مصرف انرژی و سوخت و ساز را در تمام سلولهای بدن، از جمله مغز، کنترل می کنند.
– کم کاری تیروئید: وقتی تیروئید کم کار است، سوخت و ساز مغز افت می کند. این حالت علائمی دقیقاً مشابه با افسردگی ایجاد می کند: خستگی مفرط، مغز مه آلود (کاهش تمرکز)، افزایش وزن، خواب آلودگی و خلق پایین.
– ارتباط با درمان: در روانپزشکی، همیشه قبل از شروع درمان افسردگی، یک آزمایش خون برای بررسی سطح هورمونهای تیروئید تجویز می شود، زیرا اگر مشکل از تیروئید باشد، درمانهای ضد افسردگی معمولی بی اثر خواهند بود و بیمار باید هورمون تیروئید دریافت کند.
۳. هورمونهای جنسی زنانه: استروژن و پروژسترون
نوسانات شدید در هورمونهای جنسی زنانه ارتباط بسیار نزدیکی با بروز افسردگی در دوره های مختلف زندگی زنان دارد.
– استروژن: این هورمون مانند یک تقویت کننده طبیعی برای سروتونین عمل می کند. وقتی سطح استروژن بالا و پایدار است، خلق وخو معمولاً بهتر است. افت ناگهانی استروژن باعث کاهش دسترسی مغز به سروتونین می شود.
– سندرم پیش از قاعدگی شدید: برخی زنان به تغییرات طبیعی پروژسترون و استروژن در چرخه قاعدگی به شدت حساس هستند و دچار افسردگی کوتاه مدت اما شدید می شوند.
– افسردگی پس از زایمان: بلافاصله پس از زایمان، سطح استروژن و پروژسترون در بدن زن به شدت و با سرعتی باورنکردنی سقوط می کند که یکی از دلایل اصلی بیولوژیکی افسردگی پس از زایمان است.
– یائسگی: کاهش دائمی استروژن در این دوران خطر ابتلا به افسردگی و اضطراب را افزایش می دهد.
