تعریف زیر آب زنی برای کسب قدرت
زیر آب زنی یعنی ایجاد یا انتقال اطلاعات منفی (واقعی یا تحریف شده) درباره فرد یا گروه دیگر به مدیران یا تصمیم گیران، با هدف تخریب موقعیت آنها و بهبود جایگاه خود.
در این رفتار معمولاً فرد به طور مستقیم به رقیب حمله نمی کند، بلکه از مسیرهای غیرمستقیم و پنهانی اقدام می کند.
ارتباط استرس شغلی با زیرآب زنی قدرت محور
- استرس به عنوان محرک رقابت ناسالم
- وقتی منابع کمیاب است (ارتقاء شغلی، افزایش حقوق، پست مدیریتی)، استرس ناشی از رقابت می تواند میل به کنار زدن رقبا را افزایش دهد.
- فرد مضطرب حس می کند که باید «هرطور شده» موقعیت خود را حفظ یا ارتقاء دهد.
- احساس ناامنی شغلی
- در محیطهایی که آینده شغلی مبهم است، کارکنان ممکن است زیرآب همکاران را بزنند تا خود را ارزشمندتر یا بی رقیبتر نشان دهند.
- فرهنگ سازمانی ناسالم
- نبود شفافیت، مدیریت اقتدارگرایانه، یا پاداش به رفتارهای فرصت طلبانه باعث می شود این رفتار رشد کند.
مکانیزم روانی
- ترکیب ترس + جاهطلبی
- ترس از ازدست دادن جایگاه جستجوی راهی برای حذف تهدید
- جاه طلبی برای قدرت استفاده از ابزارهای پنهان برای پیشروی
- استفاده از اطلاعات به عنوان سلاح
- جمع آوری و تحریف اطلاعات درباره رقیب
- رساندن آن به مدیران یا افراد کلیدی برای تخریب اعتبار او
پیامدها
- برای فرد
- کوتاه مدت: شاید ارتقاء یا قدرت بیشتری به دست آورد
- بلند مدت: کاهش اعتماد همکاران، خطر افشای رفتار، آسیب به اعتبار حرفهای
- برای سازمان
- تضعیف روحیه تیمی و همکاری
- افزایش بی اعتمادی و فضای سمی
- هدر رفتن انرژی روی رقابت منفی به جای بهره وری
رویکردهای مداخلهای
- در سطح سازمانی
- ایجاد معیارهای شفاف برای ارتقاء و ارزیابی عملکرد
- فرهنگ سازی صداقت و شفافیت
- حمایت از کارکنانی که قربانی زیرآب زنی می شوند
- در سطح فردی
- آموزش مهارتهای مدیریت استرس و کنترل هیجان
- یادگیری رقابت سالم به جای حذف رقیب
- تقویت هوش هیجانی و مهارتهای مذاکره
چرخه علت و معلولی استرس شغلی ↔ زیرآب زنی ↔ استرس سازمانی
۱. فشار و استرس شغلی اولیه
⬇️
(حجم کار زیاد، رقابت برای ارتقاء، ناامنی شغلی، تعارضات بین فردی)
۲. افزایش احساس تهدید شغلی و رقابتی
⬇️
(ترس از حذف شدن یا از دست دادن جایگاه)
۳. انتخاب راهبرد دفاعی یا تهاجمی غیرسالم
⬇️
(زیرآب زنی برای کاهش قدرت رقبا و افزایش جایگاه شخصی)
۴. تخریب روابط و اعتماد در تیم
⬇️
(فضای بی اعتمادی، افزایش تنش بین کارکنان)
۵. افزایش استرس سازمانی
⬇️
(همه احساس ناامنی می کنند، ترس از هدف قرار گرفتن بالا می رود)
۶. تشدید استرس شغلی فردی
⬇️
(کارکنان دوباره وارد رفتارهای دفاعی مثل زیرآب زنی می شوند)
این چرخه دوباره و دوباره تکرار می شود و شدت می گیرد.
نقاط کلیدی برای شکستن چرخه:
شفافیت در ارزیابی عملکرد و ارتقاء
مدیریت عادلانه تعارضها
آموزش رقابت سالم و مهارتهای ارتباطی
کاهش عوامل استرس زا (مثل ابهام نقش یا بار کاری زیاد)
