تعریف ابهام نقش[۱]
در روانشناسی سازمانی، ابهام نقش یعنی کارکنان دقیقاً نمی دانند از آنها چه انتظاراتی می رود، وظایف و حدود اختیاراتشان چیست، و شاخصهای موفقیت چگونه سنجیده می شود.
این ابهام ممکن است مربوط به:
- وظایف روزمره(چه کارهایی باید انجام شود و چگونه)
- روابط کاری (به چه کسی باید گزارش دهند یا از چه کسی دستور بگیرند)
- شاخصهای ارزیابی عملکرد (موفقیت یا شکست چگونه سنجیده می شود)
- مرزهای شغلی (چه مسئولیتهایی جزو کار آنها هست و چه مسئولیتهایی نه)
چگونه ابهام نقش باعث استرس شغلی می شود؟
از منظر روانشناسی سازمانی، مکانیزمها شامل:
- کاهش پیشبینی پذیری محیط کار
- وقتی فرد نداند چه وظیفه ای دارد، هر روز شغل برایش غیرقابل پیشبینی است افزایش اضطراب
- تعارض در تصمیم گیری
ندانستن دقیق مسئولیتها صرف انرژی ذهنی زیاد برای تشخیص «آیا این کار وظیفه من است یا نه» خستگی شناختی
- ترس از ارزیابی منفی
- کارکنان نگرانند که عملکردشان به دلیل عدم وضوح نقش به اشتباه قضاوت شود.
- احساس بی کفایتی و بی ارزشی
- ابهام نقش باعث می شود فرد احساس کند تواناییهایش به شکل مؤثر به کار گرفته نمی شود.
پیامدهای ابهام نقش بر سازمان و فرد
- فردی: اضطراب، کاهش انگیزه، کاهش رضایت شغلی، فرسودگی شغلی، تمایل به ترک شغل
- سازمانی: کاهش بهره وری، افزایش تعارضات داخلی، ضعف هماهنگی تیمی، افزایش نرخ جابجایی
ارتباط ابهام نقش با دیگر محرکهای استرس شغلی
ابهام نقش معمولاً همراه با:
- تعارض نقش (وقتی وظایف متناقض از سوی افراد مختلف دریافت می شود)
- اضافه بار نقش (وقتی انتظارات بیش از ظرفیت فرد است)
- کمبود حمایت مدیریتی ( وقتی مدیران دستورالعمل یا بازخورد روشنی نمی دهند)
رویکردهای مداخلهای در روانشناسی سازمانی
سطح فردی
- مهارت پرسشگری و بازخورد گرفتن: یادگیری اینکه از مدیران درخواست شفاف سازی وظایف کنند
- مدیریت استرس فردی: استفاده از تکنیکهای آرام سازی و ذهن آگاهی[۲]
سطح سازمانی
- شرح شغل شفاف: تدوین و ابلاغ دقیق وظایف، اختیارات و شاخصهای ارزیابی
- جلسات هماهنگی منظم: برای مرور وظایف و حل ابهامات قبل از ایجاد تنش
- فرهنگ بازخورد دوطرفه: کارکنان بتوانند بدون ترس از مدیر، درباره ابهامات صحبت کنند
- آموزش مدیران: برای بهبود مهارتهای ارتباطی و روشن سازی نقشها
چرخه علت و معلولی ابهام نقش استرس شغلی
ابهام نقش
↓
کاهش پیشبینی پذیری و افزایش اضطراب
↓
خستگی روانی و کاهش اعتماد به نفس
↓
افت عملکرد فردی
↓
بازخورد منفی و فشار کاری بیشتر
↓
افزایش استرس شغلی
[۱] Role Ambiguity
[2] Mindfulness
