رفتار درمانی فعال[۱] یکی از مؤثرترین روشها برای درمان درماندگی روانی است، چون سازوکار اصلی درماندگی این است:
فرد دیگر تلاش نمی کند ¬ نتیجه ای نمی بیند ¬ باور می کند کنترل ندارد.
رفتاردرمانی فعال دقیقاً این چرخه را از پایین می شکند و رفتارِ فعال را دوباره وارد زندگی فرد می کند تا او عملاً تجربه کند که کارهایش نتیجه دارند.
رفتاردرمانی فعال چیست؟
BA یعنی:
«انجام دادن رفتارهای کوچک، برنامه ریزی شده و پاداش دهنده برای ساختن دوباره احساس کنترل.»
این یک درمان رفتاری است، نه شناختی. یعنی:
- نمی گوید «فکر کن می توانی» بلکه می گوید:
«کاری کوچک انجام بده تا ببینی می توانی.»
درماندگی با «کار نکردن» زنده می ماند. رفتاردرمانی فعال با «کارهای کوچک» آن را می شکند.
چگونه BA درماندگی را از بین می برد؟
افراد درمانده:
- انگیزه ندارند
- لذت نمی برند
- باور دارند «تلاش نتیجه ندارد»
- رفتارهای اجتنابی زیادی دارند
BA کمک می کند:
- فرد رفتارهای اجتنابی را کاهش دهد.
- رفتارهای هدفمند و پاداش دهنده را افزایش دهد.
- تجربۀ موفقیتهای کوچک را وارد زندگی کند.
- انگیزه از طریق «عمل ¬ پاداش» ساخته شود، نه برعکس.
- دوباره یاد بگیرد «من می توانم تأثیر بگذارم.»
اصول اصلی رفتاردرمانی فعال
در BA نمی گوییم: «وقتی حال داشتی انجام بده.»
می گوییم: «انجام بده تا حالت بهتر شود.»
انگیزه، نتیجه رفتار است نه مقدمه آن.
۲) کوچکترین اقدام هم ارزش دارد
رفتارها باید:
- بسیار کوچک
- قابل انجام
- بدون ترس
- بدون نیاز به انگیزه زیاد باشند.
مثل:
- ۲ دقیقه قدم زدن
- ۵ دقیقه مرتب کردن اتاق
- یک تماس کوتاه
- خواندن ۱ صفحه کتاب
۳) برنامه ریزی رفتارها، نه اینکه منتظر حال خوب بمانیم
درمانگر با فرد برنامه هفتگی می نویسد:
- چه رفتاری؟
- چه زمانی؟
- چه مدت؟
این پیشبینی پذیری احساس کنترل را تقویت می کند.
۴) افزایش تماس با پاداشهای طبیعی
پاداش مهمترین سازوکار BA است.
پاداش یعنی:
- حس موفقیت
- آرامش
- لذت
- کاهش تنش
- پیشرفت
- تعامل اجتماعی
این ها دوباره پیام کنترل را در مغز فعال می کنند.
۵) کاهش اجتناب
اجتناب سوخت اصلی درماندگی است.
در BA:
- اجتنابها شناسایی
- جایگزین سازی
- و مرحله به مرحله کم می شوند.
[۱] Behavioral Activation – BA
