بـا دقـت گـوش کنیـد: وقتـی کودکتـان بـا شـما صحبـت می کنـد باید بـه چهـره او نـگاه کنیـد و بـا تمـام وجـود گـوش کنیـد. خودتـان را همسـطح کودکتـان قـرار دهیـد یعنـی سـعی کنیـد بنشـینید و بـه حرفهایـش گـوش کنیـد. برخــی پــدر مادرهــا وقتــی فرزندانشــان بــا آنهــا صحبــت می کنــد بــه تلویزیــون نــگاه می کننــد وهمــان جملــه ی معــروف را بــه کار می برنــد:( بگـو گوشـم بـا تـو) !گاهـی اوقـات کـودک بـه دنبـال جـواب نیسـت و فقـط می خواهــد کســی باشــد و بــه حرفهــای او گــوش کنــد.
«اگر سرتان آنقدر شلوغ است که نمی توانید برای بچه هایتان وقت بگذارید، پس مشغول تر از آنید که خدا خواسته».رابی مندل اپستاین
کلمـات تصدیقـی: وقتـی کـودک بـا شـما صحبـت می کنـد از کلمـات تصدیقـی ماننـد: آهـا ، اووم، آره ، خـوب، آفریـن و… اسـتفاده کنیـد. اسـتفاده از ایـن کلمـات سـبب می شـود کـودک به خوبـی احساسـات خـود را بـروز داده و شـما بـا ایـن وسـیله بـه افـکار کـودک خـود پـی می بریـد و بهتـر می توانیـد مشـکلات را یافتـه و آنهـا را حـل کنیـد. ایـن کلمـات در مکالمـه بـا بزرگسـالان نیـز مفیـد اسـت. وقتی شـما از ایـن کلمات اسـتفاده می کنیـد نشـان می دهیـد کـه به طـور کامـل بـه حرفهـای کسـی کـه بـا شـما صحبـت می کنـد گـوش می کنیـد. ایـن کار حـس خوبـی را در طـرف مقابـل شـما ایجـاد می کنـد و سـبب بهبـود روابـط شـما با دیگـران می شـود.
عواملی که مانع از برقراری ارتباط مؤثر با فرزندان می شود
پنـد دادن: وقتـی کـودک مشـکلی دارد و بـرای حـل آن بـا شـما صحبـت می کنـد فقـط کافـی اسـت به طـور کامـل بـه حرفهایـش گـوش کنیـد. بـه هنـگام صحبـت کـردن کـودک از پنـد و انـدرز پرهیـز کنیـد. پنـد دادن بـرای زمانـی اسـت کـه کـودک آمادگـی لازم را بـرای شـنیدن آن داشـته باشـد. که ایـن آمادگـی در ابتـدای صحبـت و هنگامی کـه هیجـان بالایـی در کـودک اسـت امکانپذیـر نیسـت.
انـکار احساسـات: نترس،گریـه نکن،ناراحـت نبـاش،و… اینهـا جمالتـی اسـت کـه سـبب بدتـر شـدن اوضـاع می شـود. وقتـی کـودک گریـه می کنـد اجـازه دهیـد ایـن کار را انجـام دهـد زیـرا هیجانـی در او وجـود دارد کـه بایـد تخلیـه شـود و گریـه کـردن یکـی از راههـا بـرای تخلیـه ایـن انـرژی اسـت. ناراحتـی ، تـرس ،نگرانـی و… هـم بـه همیـن شـکل. کــودک بــرای گــم کــردن اســباب بازی موردعالقــه اش ناراحــت اســت و شــما به جــای درک احســاس او در جــواب می گوییــد ناراحــت نبــاش یــه اســباب بازی کــه ناراحــت شــدن نــداره و یــا می گوییــد تــو دیگــه بــزرگ شـدی گریـه نکـن. از ایـن بـه بعـد سـعی کنیـد احساسـات کـودکان را نکـرده و بـا پذیـرش آنهـا رابطـه خـود و فرزندانتـان را بهبـود ببخشـید.
اتهــام زدن: در گفت وگــو بــا کــودکان به خصــوص زمانــی کــه کودکــی خطایــی را مرتکــب می شــود هیــچگاه بــه او تهمــت نزنیــد. کــودک شــما می خواهــد در چیــدن ســفره شــام بــه شــما کمــک کنــد امــا بــه دلیــل ســنگین بــودن دیــس برنــج نمی توانــد آن را نگــه دارد و برنــج روی فــرش می ریـزد. بـه شـما حـق می دهـم کـه عصبانـی شـوید امـا کودکـی ایـن کار انجـام نـداده اسـت بلکـه بـه علـت سـنگینی دیـس برنـج کـه شـاید را عمـدا مقصـر آن خودتـان باشـید ایـن اتفـاق رخداده. در اینجـا کمـی ناراحتـی بـرای اینکـه کـودکان متوجـه شـود بایـد بیشـتر حواسـش را جمـع کند لازم اسـت. امـا اسـتفاده از جملاتـی ماننـد ایـن به نوعـی اتهـام زنـی بـه کودک محسـوب شـده و مطلـوب نیسـت: چــرا اینقــدر دســت وپا چلفتــی شــدی؟ تــو نمی تونــی یــه کارو درســت انجـام بـدی؟ هیـچ معلـوم اسـت چـت شـده؟
منطقـی بـودن: گاهـی اوقـات در ارتبـاط برقـرار کـردن بـا کـودکان بایـد دنیـای آنـان را درک کـرده و کامـلا احساسـی برخـورد کنید. اگـر این جملات را بـه کار می بریـد نشـان می دهـد کـه شـما منطقـی بـا کودکتـان صحبـت می کنیـد و بایـد روش خـود را تغییـر دهیـد. بایـد ایـن غـذا رو بخـوری چـون بـرات خوبه، بچه بـازی در نیار،اینقـدر گریـه نکـن و… . به جـای ایـن جملـات سـعی کنیـد احساسـات کـودک را درک کـرده و آنهـا را بپذیریـد. اگـر هـم ناچـار هسـتید کـه جملـها ی را بگوییـد کـه کامـلا منطقی اسـت سـعی کنید کمـی احسـاس را چاشـنی کارکنید.
ســؤالات بیجــا: وقتــی می دانیــد چــه کســی غــذا را بــر روی فــرش ریختـه و ایـن کار هـم اتفاقـی بـوده دیگـر چـرا ایـن سـؤال را می پرسـید تـا کـودک بیچـاره از تـرس شـما ناچـار شـود دروغ بگویـد. اگـر می خواهیـد ایـن کار دیگـر تکـرار نشـود می توانیـد اینگونـه عمـل کنیـد. خیلـی بـد شـده کـه غـذا روی فـرش ریختـه. بـا ایـن جملـه هـم کـودک پـی به اشـتباه خـود می بــرد و هــم دیگــر دروغــی گفتــه نمی شــود. تهدیـد کـردن: اگـه یـه بـار دیگـه دسـت بـه ایـن گلـدون بزنی! حواسـت رو جمــع کــن بــاز چایــی رو نریــزی! اگــه یــه بــار دیگــه اینجــوری غــذا بخـوری! ایـن جمـلات بـرای کـودک تهدیـد بـه شـمار می آیـد و اسـتفاده از آنهـا نه تنهـا مفیـد و کارسـاز نیسـت بلکـه به نوعـی سـبب می شـود کـه کـودک اعتمادبه نفـس خـود را ازدسـت داده و نتوانـد هیـچ کاری را به درسـتی انجـام دهـد.
مقایسـه کـردن: یـه ذره از داداش بزرگـت یـاد بگیـر! ببیـن پسـر عمـوت چقـدر درسـش خوبـه! چـرا نمی خـوای بـری دانشـگاه؟ همـه دوسـتات رفتن. والدیـن گرامـی هرکسـی را بهـر کاری سـاختن و هـر کودکـی هـم اسـتعداد خاصـی دارد. وقتـی اسـتعداد و توانایـی آنـان را نادیـده می گیریـد. ایـن کار شـما مثـل ایـن اسـت کـه از یـک چنـگال بخواهیـد بـرای ماسـت خـوردن اسـتفاده کنیـد. خنـده دار اسـت نیسـت؟ امـا بسـیاری از والدیـن همیـن کار را انجـام می دهند. کودکشــان بــه هنــر علاقمند اســت امــا بــه اصــرار او را در رشــته ریاضــی ثبت نــام می کننــد. ایــن کار به شــدت بــه کــوک آســیب می زنــد و باعــث می شـود همیشـه کارهایـی را انجـام دهـد کـه از آنهـا لذتـی نمی بـرد. اگـر کـودک شـما از کاری لـذت نمی بـرد نمی تـوان انتظـار موفقیـت در آن کار را از او داشـت؟
مســخره کــردن: به هیچ وجــه بــه کارهــای به ظاهــر اشــتباه کــودک نخندیــد. کودکــی کــه کفشهایــش را اشــتباه می پوشــد به این علــت اسـت کـه هنـوز در ایـن کار مهـارت لازم را نـدارد. وقتـی بـه او می خندیـد بـه اعتمادبه نفـس او آسـیب وارده کـرده و سـبب می شـوید هیـچگاه نتوانـد کارهایــش را به تنهایــی و به درســتی انجــام دهــد. البتــه می توانیــد کمــی شـوخی کـرده و باروحیـه طنـز اشـتباهاتش را بـه او گوشـزد کنیـد امـا بایـد مراقـب باشـد تبدیـل بـه تمسـخر نشـود. کـودک شـما لباسـش را برعکـس می پوشــد می توانیــد اینگونــه بــه او بگوییــد؟ هه…چــرا لباســتو برعکــس پوشـیدی؟ مگـه بلـد نیسـتی چـه جـوری بایـد لبـاس بپوشـی؟! ایـن شـیوه سـبب می شـود کـودک خجالـت کشـیده و مـورد تمسـخر واقع شـود. امـا اگر اینگونـه بـه او بگوییـد هـم شـما وهـم او بـه ایـن کار خندیـده و کـودک هـم اشـتباه خـود را اصـلاح میکنـد: خـوب بگـو ببینـم چـی شـده کـه لباسـت رو برعکـس پوشـیدی می خـوای بـا ایـن کار بـا مـن شـوخی کنـی؟
چگونه از کودک خود تعریف کنیم: وقتی کـه از کار فرزنـد خـود تعریـف می کنیـد ایـن تعریـف بایـد متناسـب با سـن او باشـد. نمی شـود نوجـوان را بـا ایـن عبـارت تشـویق کـرد (آفریـن پسـرم کـه تکالیفـت رو به موقـع انجـام میـدی) همچنیـن در تعریـف کـردن از فرزندانتـان بایـد اعتـدال را رعایـت کـرده و تعریـف شـما خیلـی بـزرگ یـا خیلــی کوچک نباشــد. نکتـه ی دیگـری کـه در تعریـف کـردن از فرزنـدان قابـل اهمیـت اسـت ایـن نکتـه اسـت کـه تعریـف بایـد کاری که کـودک در حـال انجـام داده را تشـویق کنــد و بــه اشــتباهات گذشــته ی او اشــاره ای نکنــد. کــودک شــما در درس ریاضـی (کـه بـرای پـدر مـادر از همـه چـی مهمتـره!) نمـره ۲۰ می گیـرد امـا شـما او را اینگونـه تشـویق می کنیـد: آفریـن بالاخـره تونسـتی بعـد از شـش مـاه یـک بیسـت بگیـری! ایـن جملـه در ظاهـر از کـودک تعریـف می کنـد امـا در باطـن بـه کـودک می گویـد کـه درگذشـته نمـرات پایینـی داشـته و مدت زمـان زیـادی نمـره پاییـن مـی آورده. همـه دوسـت دارنـد از کـودک خـود تعریـف کننـد و ایـن کار هیـچ اشـکالی نـدارد. امـا گاهـی جنـس ایـن تعاریـف به گونـه ای اسـت کـه در آن لحظـه فقـط سـبب شـادی کـودک می شـود. امـا در آینـده نمی توانـد تأثیراتـی بـر زندگـی کـودک گذاشـته و سـبب پیشـرفت او شـود.
«از فرزندانت نزد دیگران تعریف کن و بگذار خودشان هم بشنوند». جکسون براون
وقتــی کــودک شــما نقاشــی یــا کاردســتی درســته کــرده و پیــش شــما مـی آورد تـا عکس العمـل شـما را نسـبت بـه آن ببینـد سـاده ترین کار ایـن اسـت کـه بگوییـد آفریـن چـه نقاشـی قشـنگی! چـه کاردسـتی خوبـی! امـا ایــن مــدل تعریــف کردن هــا ســبب گیــج شــدن کــودک می شــود زیــرا او معنـای مفاهیمـی ماننـد خـوب و قشـنگ را درک نمی کنـد. همچنین سـبب می شــود در آینــده هیــچ تلاشــی بــرای بهتــر شــدن کارش انجــام ندهــد. اگـر بخواهیـد کار کـودک را ارزیابـی کنیـد بایـد اینگونـه عمـل کنیـد تـا متوجـه منظـور شـما شـده و نسـبت بـه کاری کـه انجـام داده کـودک دقیقـا آگاهـی پیـدا کنـد. در ابتـدای کار چیـزی را کـه می بینیـد بـدون هیچگونـه کـم و کاسـتی توصیـف کنیـد (می بینـم کـه نقاشـی یـه قایـق رو کشـیدی کـه تـوی دریـا در حـال حرکـت بـه سـمت یـه سـاحله…یه درخـت نخـل هم تـوی سـاحل کشـیدی کـه رنگـش سـبز روشـنه…چند تـا مـرغ دریایـی هـم نزدیـک سـاحل مشـغول پـروازن…(. سـپس احسـاس خـود را نسـبت بـه آن کار بیـان کنید.(مـن از دیـدن ایـن لـذت می برم و خوشـحالم که تو می تونی چنین نقاشـی بکشـی(. نقاشـی واقعـا در انتهـا هـم کاری کـه کـودک کـرده را بـا کلمـهای توصیـف کنیـد ( بـه ایـن می گـن یـه نقاشـی زیبـا و فوق العـاده). رعایـت ایـن ترتیـب در تعریـف کـردن از کارهـای کـودکان سـبب می شـود آنـان نسـبت بـه کارهـای خودآگاهـی پیداکـرده و از تعریـف شـدن لـذت بیشـتری ببرنـد. همچنین وقتـی کاری که او کـرده را توصیـف می کنیـد بـه اشـکالات کارش پـی بـرده و درصـدد رفـع آنهـا برمی آیـد کـه ایـن کار سـبب پیشـرفت او در آینـده می شـود.
چگونه به درخواستهای نا به جای کودک نه بگوییم: گاهـی اوقـات کـودک درخواسـتی دارد کـه بـرآورده کـردن آن امکانپذیـر نیسـت. کـودک بـرای بـار پنجـم از شـما می خواهـد کـه در شـهربازی سـوار بـر ماشـین برقـی شـود. یـا اینکـه می خواهـد سـاعت ۱۱ شـب همچنـان در کوچــه مشــغول بــاز باشــد. اینهــا درخواســت هایی هســتند کــه نمی تــوان بـه آنهـا جـواب مثبـت داد. درعین حـال نـه گفتـن هـم گاهـی بـرای والدین سـخت اسـت و گاهـی هم کارسـاز نیسـت و کـودک بـه آن توجهـی نمی کند. امـا چگونـه بـه چنیـن درخواسـت هایی کـه کـودک از مـا دارد نـه بگوییـم؟
شـروع بـا یـک بلـه: در ابتـدا سـعی کنیـد نـه گفتـن خـود را بـا یـک بلـه آغـاز کنیـد بـه ایـن صـورت : کـودک از شـما می خواهـد کـه کامپیوتـر بـازی اش را ادامـه دهـد و شـما در آن لحظـه می خواهیـد نهـار بخوریـد در این شـرایط وقتـی کـودک از شـما می خواهـد کـه بگذاریـد بـازی کنـد به جـای نــه گفتــن می توانیــد بگوییــد: باشــه اشــکالی نــداره بعــد از نهــار می تونــی بـازی کنـی. بـا چنیـن پاسـخی هـم کـودک را از آن کاری کـه می خواسـتید بـا نـه گفتـن منـع کنیـد محـروم کرده ایـد وهم کـودک بیشـتر احتمـال دارد کـه حـرف شـما را بپذیـرد.
احسـاس کـودک را بپذیریـد: گاهـی کـودک می خواهـد کـه در پـارک بـرای ۲۷ امیـن بـار از یـک وسـیله بـازی اسـتفاده کنـد! در اینجـا بـرای اینکه راحتتـر نـه بگوییـد بایـد احسـاس کـودک را درک کنیـد آنـگاه بـه او نـه بگوییـد. بـه ایـن صـورت: مـی دونـم کـه خیلـی دوسـت داری یـه بـار دیگـه بـازی کنـی واقـعا بـازی جالبیـه امـا دیگـه وقتـی نداریـم و بایـد زودتـر بریـم خونــه. همین کــه احســاس کــودک را درک می کنیــد مقاومــت کــودک در برابـر نـه شـنیدن از شـما کاهـش پیـدا میکنـد. بیـان علـت: در برخـی شـرایط به جـای اینکـه بـه خواسـته کـودک یـک نـه خشـک وخالی بگوییـد شـاید بهتـر باشـد علـت نـه گفتـن خـود را توضیح دهیـد. اینکـه شـما بـه کـودک خـود اجـازه بـازی کـردن بعـد از ۱۱ شـب در کوچـه را نمی دهیـد علتـی دارد. همـان علـت را بـه انـدازه درک و فهـم کودک برایـش توضیـح داده و مطمئـن باشـید پذیرفتـن نـه بـرای کـودک آسـانتر می شــود.
جایگزینـی پیـدا کنیـد: گاهـی کـودک از شـما می خواهـد کـه در هوای سـرد بـه کوچـه رفتـه و بـا دوسـتانش بـازی کنـد. در چنیـن مواقعـی به جای نـه گفتـن یـک جایگزیـن بـرای او پیـدا کنیـد. می توانیـد وسـایل بـازی در منــزل را برایــش فراهــم کنیــد. حتــی می توانیــد از او درخواســت کنیــد در کاری کـه انجـام می دهیـد بـه شـما کمـک کنـد. البتـه بایـد ایـن کار برایـش ســبک و لذتبخــش باشــد. در بســیاری از مــوارد اگــر جایگزیــن مناســبی بـرای تفریحـات ناسـالم و خطرنـاک کـودک پیدا کنیـد از مشـکلات احتمالی پیشگیری کرده ایــد.
