استرس شغلی حالتی است از فشار روانی و جسمی که زمانی ایجاد می شود که خواسته ها و انتظارات محیط کار با توانایی ها، منابع یا نیازهای فرد همخوانی ندارند.
به زبان ساده: وقتی احساس کنید کار، بیش از حد توان ازشما انرژی، زمان یا مهارت می خواهد، یا شرایط محیط کار پرتنش و غیرقابل کنترل باشد، دچار استرس شغلی می شوید.
- عوامل ایجاد استرس شغلی
- حجم کار زیاد یا مهلتهای کوتاه
- ابهام در نقش (ندانستن دقیق وظایف یا مسئولیتها)
- تعارض نقش(وظایف یا ارزشهای شغلی در تضاد باشند)
- کمبود حمایت از طرف مدیر یا همکاران
- محیط کاری نامطلوب (سر و صدا، گرما/سرمای زیاد، تجهیزات ناکافی)
- ناامنی شغلی ( ترس از اخراج یا کاهش درآمد)
- فرهنگ سازمانی ناسالم (بی عدالتی، تبعیض، فشارهای غیر منصفانه)
نشانههای استرس شغلی
- جسمی: سردرد، خستگی مزمن، بی خوابی، مشکلات گوارشی
- روانی: اضطراب، افسردگی، تحریک پذیری، بی انگیزگی
- رفتاری: کاهش بهره وری، غیبتهای مکرر، پرخاشگری، کناره گیری اجتماعی
پیامدهای ادامه دار استرس شغلی
- فرسودگی شغلی (Burnout)
- افت کیفیت کار
- افزایش احتمال بیماریهای قلبی، فشار خون، یا مشکلات ایمنی بدن
- تأثیر منفی بر روابط خانوادگی و اجتماعی
تعریف استرس شغلی از نظر DSM-5
در «DSM-5» تعریفی تخصصی از اصطلاح «استرس شغلی» (occupational stress) بهعنوان یک ناهنجاری مستقل وجود ندارد. بهعبارتی، این راهنما بهطور رسمی آن را به عنوان اختلال مجزا معرفی نمی کند.
با این حال، برخی اختلالاتی که در شاخهٔ “اختلالات مرتبط با استرس و فشار“ قرار می گیرند، می توانند نتیجه یا واکنش روانی به فشارهای شغلی بالا باشند، که شامل موارد زیر هستند:
- اختلال سازگاری (Adjustment Disorder): بازتابی ناسازگارانه نسبت به فشارهای روانی، مانند تغییرات شغلی شدید، مانند: عدم تمرکز، اضطراب، افسردگی یا کاهش عملکرد در کار یا روابط اجتماعی
- اختلالهای اضطرابی و افسردگی: در صورتی که فشار شغلی مداوم باشد، میتواند به این دسته از اختلالات منجر شود، ولی DSM-5 آنها را بر اساس مجموعهای از علائم مشخص تشخیص می دهد، نه صرفاً علت استرس زا.
به بیان واضحتر:
DSM-5 استرس شغلی را با عنوان اختلالی مشخص نمی شناسد، بلکه اگر استرس محیط کاری باعث ایجاد اختلالی مانند اختلال تنظیم یا اضطرابی شود، به آن توجه می شود.
