کدام اسباب بازیها از نظر روانشناسی بیشترین کمک را به کاهش اضطراب و افسردگی در کودکان می کنند.
از نظر روانشناسی، اسباب بازیهایی بیشترین کمک را به کاهش اضطراب و افسردگی می کنند که به کودک اجازه بدهند احساساتش را بیان کند، کنترل و خلاقیت را تجربه کند، با دیگران ارتباط بگیرد و بدنش را فعال کند. خود اسباب بازی درمان قطعی نیست، اما می تواند ابزار مهمی برای آرام سازی و حمایت عاطفی باشد.
۱. اسباب بازیهای بیان احساسات
این گروه به کودک کمک می کند احساساتی را که نمی تواند با کلمات بگوید، از راه بازی نشان دهد.
نمونه ها:
– عروسکها
– حیوانات پارچه ای
– آدمکها و فیگورها
– خانه عروسکی
– وسایل نقش آفرینی مثل دکتر، معلم، آشپزخانه، فروشگاه
چرا کمک می کنند؟
کودک ممکن است با عروسکها صحنه هایی بسازد که شبیه تجربه های درونی اوست؛ مثلاً عروسکی را تنها بگذارد، از یکی مراقبت کند یا دعوایی را بازسازی کند. این کار باعث تخلیه هیجانی و فهم بهتر احساسات می شود.
۲. ابزارهای هنری و خلاقانه
هنر یکی از بهترین راه ها برای کاهش تنش روانی در کودکان است، چون لازم نیست کودک دقیقاً توضیح دهد چه حسی دارد.
نمونه ها:
– مداد رنگی
– آبرنگ
– گواش
– خمیر بازی
– گل رس
– کاغذ رنگی
– چسب، قیچی ایمن، کار دستی
چرا کمک می کنند؟
نقاشی و ساختن به کودک امکان می دهد غم، ترس یا خشم را به شکل غیرمستقیم بیرون بریزد. خمیر بازی و گل رس نیز برای کاهش تنش بدنی و اضطراب بسیار مفیدند، چون فشار دادن، ورز دادن و شکل دادن آنسها خاصیت آرام ساز دارد.
۳. اسباب بازیهای ساختنی و حل مسئله
این اسباب بازیها حس توانمندی و کنترل را افزایش می دهند؛ چیزی که در افسردگی معمولاً کاهش پیدا می کند.
نمونه ها:
– لگو
– بلوکهای چوبی
– پازلهای مناسب سن
– مکعبهای ساختنی
– قطعات آهنربایی
– اسباب بازیهای مونتاژی ساده
چرا کمک می کنند؟
وقتی کودک چیزی را می سازد و کامل می کند، احساس موفقیت می کند. این احساس موفقیت می تواند با حس ناتوانی و بی ارزشی مقابله کند.
۴. اسباب بازیهای آرام ساز حسی
برخی کودکان اضطراب را در بدن خود حس می کنند؛ مثل بی قراری، دل درد، فشار عضلانی یا ناآرامی. اسباب بازیهای حسی می توانند به تنظیم بدن و آرام شدن کمک کنند.
نمونه ها:
– توپ ضد استرس
– اسلایم ایمن و غیررسمی
– شن جادویی
– خمیر بازی
– عروسک نرم
– پتوی سنگین مخصوص کودک با نظر متخصص
– اسباب بازیهای لمسی با بافتهای مختلف
چرا کمک می کنند؟
لمس، فشار ملایم و حرکات تکراری می توانند سیستم عصبی کودک را آرامتر کنند. این وسایل به خصوص برای کودکانی مفیدند که زود مضطرب یا تحریک پذیر می شوند.
۵. بازیهای حرکتی
فعالیت بدنی یکی از مؤثرترین راه های طبیعی برای بهبود خلق و خو است. کودکان افسرده یا مضطرب ممکن است انرژی خود را در بدن نگه دارند و کمتر حرکت کنند.
نمونه ها:
– توپ
– طناب بازی
– حلقه هولاهوپ
– دوچرخه یا اسکوتر با ایمنی کامل
– وسایل بازی فضای باز
– بازیهای تعادلی
– تشک نرم برای حرکات بدنی ساده
چرا کمک می کنند؟
حرکت باعث تخلیه تنش، بهبود خواب، افزایش انرژی و ترشح مواد شیمیایی مفید در مغز می شود. بازی حرکتی همچنین کودک را از حالت گوشه گیری خارج می کند.
۶. بازیهای اجتماعی و همکاری محور
برای کودکانی که احساس تنهایی یا طردشدگی دارند، بازیهای مشترک می تواند به تقویت ارتباط و احساس تعلق کمک کند.
نمونه ها:
– بازیهای رومیزی ساده
– بازیهای نوبتی
– بازیهای گروهی بدون رقابت شدید
– کارتهای احساسات
– بازیهای مشارکتی که همه با هم برنده می شوند
چرا کمک می کنند؟
این بازیها به کودک یاد می دهند نوبت بگیرد، ارتباط برقرار کند، احساسات دیگران را بفهمد و تجربه مثبت از رابطه داشته باشد.
۷. کتابها و قصه های درمانی
کتاب هم می تواند مثل یک اسباب بازی روانی عمل کند؛ مخصوصاً برای کودکانی که با داستان بهتر ارتباط می گیرند.
نمونه ها:
– کتابهای تصویری درباره غم، ترس، خشم و تنهایی
– داستانهایی درباره امید، دوستی و کمک گرفتن
– کتابهایی که شخصیت اصلی با مشکل عاطفی روبرو می شود و راهی برای حل آن پیدا می کند
چرا کمک می کنند؟
کودک با شخصیت داستان همانند سازی می کند و می فهمد تنها نیست. قصه ها به او زبان احساسی و امید می دهند.
چند نکته مهم برای انتخاب اسباب بازی
بهتر است اسباب بازی:
– ساده و باز پایان باشد، یعنی کودک بتواند به شکلهای مختلف با آن بازی کند
– متناسب با سن کودک باشد
– کودک را فعال کند، نه فقط تماشاگر
– امکان بازی مشترک با والدین را فراهم کند
– فشار رقابتی یا ترس زیاد ایجاد نکند
اسباب بازیهایی که بهتر است محدود شوند
این ها الزاماً «بد» نیستند، اما اگر زیاد و بدون تعادل استفاده شوند ممکن است برای کودک مضطرب یا افسرده مناسب نباشند:
– بازیهای بسیار خشن
– بازیهای بسیار رقابتی
– اسباب بازیهایی که فقط دکمه می خورند و کودک را منفعل می کنند
– صفحه نمایش، موبایل و تبلت بدون محدودیت
– اسباب بازیهایی با نور، صدا و تحریک زیاد برای کودک حساس
مهمتر از اسباب بازی: حضور والدین
حتی بهترین اسباب بازی اگر کودک با آن تنها رها شود، اثر محدودی دارد. چیزی که اثر درمانی بازی را بیشتر می کند، حضور گرم والدین است.
برای مثال:
– روزی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بازی بدون موبایل
– اجازه دادن به کودک برای هدایت بازی
– قضاوت نکردن بازی کودک
– پرسیدن سؤالهای ساده مثل «فکر می کنی این عروسک چه حسی دارد؟»
– تحسین تلاش کودک، نه فقط نتیجه
جمع بندی
بهترین اسباب بازیها برای کاهش اضطراب و افسردگی کودکان، آنهایی هستند که به کودک کمک می کنند احساساتش را بیان کند، چیزی بسازد، بدنش را حرکت دهد، آرام شود و با دیگران ارتباط بگیرد؛ مثل عروسکها، وسایل نقاشی، خمیر بازی، لگو، توپ، کتابهای تصویری و بازیهای مشارکتی.
