ذهن آگاهی[۱] برای کودکان افسرده روشی است که به کودک کمک می کند توجهش را به لحظه اکنون برگرداند و بدون قضاوت، احساسات و فکرهایش را مشاهده کند. در افسردگی معمولاً ذهن کودک درگیر فکرهای تکراری مثل «من خوب نیستم» یا «هیچ چیز درست نمی شود» می شود. تمرینهای ذهن آگاهی کمک می کنند کودک از این چرخه فکری کمی فاصله بگیرد و آرامتر شود.
برای کودکان، ذهن آگاهی معمولاً به شکل بازی، تمرینهای کوتاه و فعالیتهای حسی آموزش داده می شود، نه به شکل مراقبه طولانی مثل بزرگسالان.
هدف ذهن آگاهی در کودک افسرده
چند هدف اصلی دارد:
– کاهش نشخوار فکری (فکرهای تکراری منفی)
– افزایش آگاهی از احساسات
– بهتر شدن تنظیم هیجانی
– کاهش استرس و تنش بدن
– افزایش تمرکز
– کمک به پذیرش احساسات بدون ترس یا شرم
کودک یاد می گیرد که احساساتش را ببیند، نه اینکه در آنها غرق شود.
[۱] Mindfulness
تمرین توجه به صداها
این تمرین کمک می کند توجه کودک به محیط برگردد.
روش:
– کودک چشمهایش را ببندد.
– به صداهای اطراف گوش دهد.
– هر صدایی را که می شنود نام ببرد.
مثلاً:
– صدای پرنده
– صدای ماشین
– صدای باد
– صدای ساعت
این تمرین ذهن را از فکرهای ناراحت کننده دور می کند.
نقش والدین
ذهن آگاهی وقتی بهتر اثر می کند که والدین هم در آن مشارکت داشته باشند.
والدین می توانند:
– تمرینها را همراه کودک انجام دهند
– زمان کوتاه روزانه برای تمرین بگذارند
– هنگام ناراحتی کودک آرام بمانند
– به احساسات کودک گوش دهند
– الگوی آرامش باشند
کودکان بیشتر از رفتار والدین یاد مگیرند تا از توضیح آنها.
مدت تمرین
تمرینها برای کودک باید کوتاه و منظم باشند.
معمولاً:
– ۲ تا ۵ دقیقه در ابتدا
– سپس به تدریج تا ۱۰ دقیقه
تمرین کوتاه ولی مداوم مؤثرتر از تمرین طولانی و نادر است.
نکته مهم
ذهن آگاهی می تواند به کاهش علائم افسردگی کمک کند، اما در مواردی که افسردگی شدید باشد معمولاً بهتر است همراه با روشهای دیگر استفاده شود، مثل:
– درمان شناختی‑رفتاری
– بازی درمانی
– خانواده درمانی
– در بعضی موارد دارودرمانی
