مدل چالش–استرس کاوانوق

مدل چالش–استرس  

مدل چالش–استرس^[۱]  یک رویکرد در روانشناسی سازمانی است که توضیح می‌ دهد همه استرسها لزوماً منفی نیستند؛ بعضی می‌ توانند انگیزه ‌بخش باشند و بعضی مخرب.

ایده اصلی مدل

این مدل که بر پایه تحقیقات کاوانوق[۲] و همکاران (۲۰۰۰) شکل گرفته، استرسهای شغلی را به دو دسته تقسیم می ‌کند:

الف) استرسهای چالشی^[۳]

• فشارهایی که هرچند سخت و وقت گیر هستند، ولی باعث رشد، یادگیری و پیشرفت شغلی می ‌شوند.
• نمونه‌ها:
  • حجم کار بالا همراه با فرصت ارتقا
  • پروژه‌ های دشوار ولی هدفمند
  • مسئولیتهای جدید که با مهارت فرد همخوانی دارد
• اثر روانشناختی:
  • افزایش انگیزه
  • ارتقای عملکرد
  • رضایت شغلی بیشتر
  • استرس مثبت ^[۴]

ب) استرسهای بازدارنده یا مانع^[۵] ‌

• فشارهایی که مانع پیشرفت یا عملکرد می ‌شوند و حس ناکارآمدی یا بی عدالتی ایجاد می ‌کنند.
• نمونه ‌ها:
  • ابهام نقش
  • تعارض نقش
  • بوروکراسی پیچیده و غیر ضروری
  • سیاست ‌بازی و تبعیض در سازمان
• اثر روانشناختی:
  • کاهش انگیزه
  • فرسودگی شغلی
  • استرس منفی[۶]

پیام اصلی مدل

• چالش مناسب  انرژی ‌بخش، محرک یادگیری، باعث توسعه مهارت
• مانع یا محدودیت تخریب انرژی، فرسایش انگیزه، افزایش استرس مخرب
• تفاوت این دو نوع استرس بیشتر در برداشت ذهنی فرد از شرایط است تا خود شرایط.

کاربرد سازمانی

• مدیران باید با باز طراحی شغل، استرسهای چالشی را تقویت و استرسهای بازدارنده را حذف کنند.
• آموزش کارکنان در مدیریت ادراک از فشارهای کاری، می ‌تواند اثر استرس را مثبتتر کند.

جمع‌ بندی:

• استرس چالشی می ‌تواند یک نیروی محرکه مثبت برای رشد و موفقیت باشد، به شرطی که با منابع و حمایت کافی همراه باشد.
• استرس بازدارنده حتی اگر حجمش کم باشد، می ‌تواند روحیه و بهره ‌وری کارکنان را به‌ شدت تخریب کند.

جدول مقایسه‌ای کامل بین استرس چالشی و استرس بازدارنده از نگاه روانشناسی سازمانی

[1] Challenge Stressors

[2] Hindrance Stressors

[3] Distress

[4] Engagement

[1] Challenge–Stress Model

[2] Cavanaugh

[3] Challenge Stressors

[4] Eustress

[5] Hindrance Stressors

[6] Distress