عوامل اقتصادی و مفهوم فرسودگی اجتماعی در پیوند با استرس شغلی
۱. مواد اقتصادی[۱]( عوامل اقتصادی) و استرس شغلی
از نگاه اقتصاد کار و جامعه شناسی اقتصادی، چند عامل کلیدی به استرس شغلی منجر می شوند:
- ناامنی شغلی: قراردادهای موقت، تعدیل نیرو، و خطر بیکاری اضطراب و فشار روانی دائمی.
- دستمزد ناکافی: نابرابری میان درآمد و هزینههای زندگی فشار مالی، کاهش رضایت شغلی.
- اضافه کاری و ساعات طولانی: در پی افزایش بهره وری کاهش استراحت، مشکلات جسمی و روانی.
- رقابت بازار کار: نیاز به ارتقاء مداوم و ترس از جایگزین شدن استرس مزمن.
- فقدان سرمایه انسانی و فرصت رشد: محدودیت در آموزش و مهارت احساس رکود و بی قدرتی.
* این عوامل اقتصادی، ریشههای بیرونی و ساختاری استرس شغلی محسوب می شوند.
۲. فرسودگی اجتماعی [۲]
“فرسودگی اجتماعی” مفهومی گسترده تر از فرسودگی شغلی[۳] است و به وضعیتی اشاره دارد که فرد نه فقط در محیط کار، بلکه در زندگی اجتماعی، روابط انسانی و نقشهای اجتماعی هم دچار خستگی، بی انگیزگی و انزوا می شود.
ویژگیهای فرسودگی اجتماعی:
- احساس بی معنایی در روابط اجتماعی
- بی اعتمادی و بدبینی به دیگران (کارفرما، همکار، جامعه)
- کاهش مشارکت اجتماعی (انزوا، کناره گیری)
- فرسودگی هیجانی + ناامیدی نسبت به تغییرات اجتماعی–اقتصادی
* وقتی فشار اقتصادی و شغلی مزمن شود استرس شغلی به فرسودگی اجتماعی گسترش پیدا می کند.
پیوند عوامل اقتصادی ↔ استرس شغلی ↔ فرسودگی اجتماعی
| عامل اقتصادی | پیامد شغلی (استرس) | پیامد اجتماعی (فرسودگی اجتماعی) |
| ناامنی شغلی | اضطراب، کاهش تمرکز | بی اعتمادی به نظام و آینده |
| دستمزد ناکافی | فشار روانی، نارضایتی | احساس بیعدالتی، ناامیدی اجتماعی |
| ساعات طولانی/کار شدید | خستگی، فرسودگی شغلی | کاهش زمان برای خانواده و روابط اجتماعی |
| رقابت شدید بازار کار | استرس مزمن، فرسودگی | فردگرایی افراطی، انزوا |
| فرصتهای رشد محدود | دلزدگی شغلی، رکود | حس بی قدرتی اجتماعی |
نتیجه:
- اقتصاددانان و جامعه شناسان معتقدند استرس شغلی فقط فردی نیست، بلکه ریشه در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی دارد.
- اگر این فشارها ادامه یابند، فرد دچار فرسودگی اجتماعی می شود: یعنی نه فقط در کار، بلکه در کل زندگی اجتماعی احساس بی معنایی و فرسودگی می کند.
[1] Determinants
[2] Social Burnout
[3] Burnout
