نظریه های معاصر در مورد روانشناسی زیبایی

نظریه پردازش روان در روانشناسی زیبایی[۱]

این نظریه می ‌گوید:

«ما هر چیزی را زیبا می ‌بینیم که ذهن ما بتواند آن را آسانتر و روانتر پردازش کند.»

به زبان ساده ‌تر، وقتی مغزمان بتواند به ‌سرعت و بدون زحمت اطلاعات بصری (مثل شکل، رنگ، یا الگو) را درک و دسته‌ بندی کند، احساس خوشایند و زیبایی در ما ایجاد می ‌شود.

خاستگاه نظریه

این نظریه را نخستین‌ بار رینر فِتشر[۲]، نوربرت شوارتز[۳]  و پیر جاکوبی[۴] در دهه‌ی ۱۹۹۰ مطرح کردند.
هدف آنها این بود که توضیح دهند چرا برخی محرکها (تصاویر، چهره‌ ها، طرحها یا صداها) برای انسانها زیباتر یا دلپذیرتر به نظر می ‌رسند.

سازوکار روانشناختی

پردازش روان شامل دو بخش است:

وقتی هر دو نوع سهولت بالا باشند، فرد احساس رضایت، آرامش و زیبایی بیشتری می‌ کند.

مثالها

نکته مهم: «احساس آشنایی»

یکی از یافته‌ های مهم این نظریه این است که:

هرچه چیزی برای ما آشناتر باشد، زیباتر به نظر می ‌رسد.

چون مغز ما از قبل الگوی آن را در حافظه دارد و نیازی به پردازش پیچیده ندارد. به همین دلیل است که گاهی در فرهنگ خودمان یا با گذشت زمان، چیزهایی زیبا می ‌شوند که قبلاً برایمان معمولی بوده‌اند.

پیوند با سایر نظریه‌ ها

کاربردها

نقدها و محدودیتها

• همیشه «آسانی» برابر با «زیبایی» نیست. گاهی ذهن از چیزهای چالش ‌برانگیز یا پیچیده هم لذت می ‌برد (مثلاً آثار سورئال یا موسیقی مدرن).
• این نظریه بیشتر جنبه‌ شناختی دارد و جنبه‌های عاطفی، فرهنگی و نمادین زیبایی را کمتر بررسی می ‌کند.

جمع ‌بندی

زیبایی از دیدگاه نظریه پردازش روان، نتیجه‌ احساس سهولت در ادراک و معنا است.
وقتی ذهن ما بدون زحمت بتواند چیزی را درک کند، احساس خوشایندی در مغز فعال می‌ شود و ما آن را زیبا تجربه می ‌کنیم.

[1] Processing Fluency Theory of Aesthetic Pleasure

[2] Reiner Reber

[3] Norbert Schwarz

[4] Piotr Winkielman

[5] Perceptual Fluency

[6] Conceptual Fluency