رویکرد مبتنی بر پذیرش  برای درمان اختلال بدریخت ‌انگاری

۱. مقدمه

اختلال بدریخت‌ انگاری (BDD) با وسواس شدید درباره نقص یا عیبهای ادراک ‌شده در ظاهر بدن مشخص می ‌شود و غالباً با اضطراب، شرم و افسردگی همراه است. رویکرد مبتنی بر پذیرش[۱]، شامل درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد[۲] (ACT) و تکنیکهای ذهن ‌آگاهی، بر پذیرش احساسات و افکار منفی مرتبط با بدن تمرکز دارد، به جای تلاش برای حذف یا سرکوب آنها.

هدف این رویکرد، کاهش رنج ناشی از شرم و وسواس، افزایش انعطاف روانی و تمرکز بر ارزشهای شخصی است.

۲. اصول کلیدی رویکرد مبتنی بر پذیرش برای  BDD

1. پذیرش[۳] :
   • افکار و احساسات منفی درباره بدن، به ویژه اضطراب و شرم، بخشی طبیعی از تجربه انسانی هستند.
   • تمرین پذیرش به جای مقابله یا سرکوب، باعث کاهش شدت اضطراب و چرخه وسواسی می ‌شود.
2. تمرکز بر ارزشها[۴] :
   • به جای تسلیم شدن به افکار وسواسی، فرد می ‌آموزد که زندگی خود را بر اساس ارزشها و اهداف مهمش هدایت کند.
   • مثال: ارتباط معنادار با خانواده و دوستان، رشد شخصی، خلاقیت یا فعالیت شغلی.
3. ذهن آگاهی[۵] :
   • مشاهده افکار و احساسات درباره بدن بدون قضاوت.
   • تمرین حضور در لحظه و کاهش افکار وسواسی درباره نقصها.
4. انگیزه و عمل متعهدانه[۶] :
   • انجام رفتارهایی که با ارزشهای شخصی همخوانی دارند، حتی در حضور افکار و احساسات منفی.
   • هدف: ایجاد زندگی غنیتر و معنادارتر، بدون اجازه دادن به وسواس برای کنترل رفتارها.

۳. مراحل درمان مبتنی بر پذیرش برای BDD

۳.۱. آموزش پذیرش و ذهن ‌آگاهی

• آموزش فرد درباره ماهیت افکار و احساسات وسواسی: آنها گذرا هستند و لزوماً واقعیت را منعکس نمی‌ کنند.
• تمرین مشاهده افکار درباره ظاهر بدن بدون قضاوت یا اقدام فوری.

۳.۲. شناسایی ارزشها

• کشف ارزشهای زندگی فردی، اجتماعی و حرفه‌ای.
• مثال: «من می‌ خواهم با دوستانم روابط صمیمانه داشته باشم» یا «می ‌خواهم در کارم خلاق و مؤثر باشم.»
• تمرین اتصال به این ارزشها هنگام تجربه شرم یا اضطراب مرتبط با ظاهر.

۳.۳. مواجهه پذیرا [۷]

• مواجهه تدریجی با موقعیتهایی که اضطراب ایجاد می ‌کنند، مانند حضور در جمع یا نگاه کردن به آینه، بدون تلاش برای تغییر یا پنهان کردن بدن.
• هدف: تجربه اضطراب به شکل پذیرا، بدون واکنش وسواسی.

۳.۴. عمل متعهدانه و هدفمند

• انجام رفتارهایی که ارزشها را تقویت می‌ کنند، حتی زمانی که افکار وسواسی و شرم از بدن حضور دارند.
• مثال: رفتن به مهمانی یا ورزش کردن با بدن واقعی، بدون تمرکز بر نقصهای ادراک ‌شده.

۳.۵. تکنیکهای تکمیلی ذهن‌ آگاهی

• تمرین تنفس آگاهانه و اسکن بدنی بدون قضاوت.
• تمرکز بر حسهای بدنی واقعی و عملکرد بدن به جای ظاهر.
• کمک به کاهش واکنش احساسی شدید به افکار وسواسی.

۴. مزایای رویکرد مبتنی بر پذیرش در BDD

• کاهش اضطراب و شرم بدون تلاش مداوم برای تغییر ظاهر یا سرکوب افکار.
• افزایش انعطاف روانی و تحمل رنج ناشی از افکار وسواسی.
• افزایش تمرکز بر ارزشها و اهداف معنادار در زندگی، به جای محدود شدن به ظاهر.
• بهبود کیفیت زندگی و روابط اجتماعی و عاطفی، حتی در حضور افکار منفی درباره بدن.

۵. ترکیب با دیگر رویکردها

• می ‌توان رویکرد مبتنی بر پذیرش را با شناخت ‌درمانی (CBT) ترکیب کرد تا هم افکار تحریف شده اصلاح شوند و هم پذیرش و انعطاف روانی افزایش یابد.
• در موارد شدید، دارو درمانی (SSRIs) ممکن است برای کاهش وسواس و اضطراب مکمل درمان باشد.
• تمرینات ذهن ‌آگاهی و پذیرش می ‌توانند به کاهش رفتارهای وسواسی و اجتنابی کمک کنند.

 جمع ‌بندی

رویکرد مبتنی بر پذیرش برای اختلال بدریخت ‌انگاری، یک روش عملی و کارآمد برای مدیریت افکار و احساسات وسواسی درباره بدن است. این درمان:

• افکار و احساسات منفی را به چالش نمی‌ کشد بلکه پذیرفته و رها می‌ کند.
• به فرد کمک می ‌کند تا به ارزشها و اهداف زندگی توجه کند، حتی در حضور اضطراب و شرم.
• رفتارهای مبتنی بر وسواس و اجتناب را کاهش می ‌دهد و کیفیت زندگی و روابط اجتماعی را بهبود می ‌بخشد.

 

[1] Acceptance-Based Approach

[2] Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

[3]Acceptance

[4] Values

[5] Mindfulness

[6] Committed Action

[7] Acceptance-Based Exposure