شیوع بیماری اماس (MS) در مناطق مختلف جغرافیایی جهان به شدت متفاوت است و این تفاوت به ترکیبی از عوامل محیطی، ژنتیکی، و سبک زندگی وابسته است. یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در شیوع MS، عرض جغرافیایی و میزان دریافت نور خورشید (که با سطح ویتامین D مرتبط است) میباشد.
- مناطق با شیوع بالای اماس
الف) مناطق با عرض جغرافیایی بالا (شمالی و جنوبی)
بیماری MS در کشورهای با عرض جغرافیایی بالا (مانند کشورهای شمال اروپا، آمریکای شمالی، و استرالیا) شیوع بیشتری دارد.
دلایل احتمالی:
کاهش نور خورشید و کمبود ویتامین D.
عوامل ژنتیکی جمعیتهای این مناطق.
الگوهای رژیم غذایی و سبک زندگی.
ب) مناطق با شیوع بالا:
اروپا:
کشورهای اسکاندیناوی (سوئد، نروژ، فنلاند) دارای بالاترین نرخهای شیوع هستند.
بریتانیا، آلمان، و کشورهای شرق اروپا نیز شیوع بالایی دارند.
آمریکای شمالی:
کانادا یکی از بالاترین نرخهای شیوع MS در جهان را دارد.
شمال ایالات متحده نیز شیوع بالاتری نسبت به جنوب این کشور دارد.
استرالیا و نیوزلند:
در مناطق جنوبی این کشورها (عرضهای بالاتر)، شیوع MS بالاتر است.
- مناطق با شیوع متوسط
جنوب اروپا و مدیترانه:
کشورهای مانند اسپانیا، ایتالیا، و یونان شیوع متوسط دارند.
جنوب آمریکا:
کشورهای آمریکای لاتین شیوع متوسطی از MS را تجربه میکنند.
- مناطق با شیوع پایین
الف) مناطق نزدیک به خط استوا
مناطق استوایی و کشورهای با عرض جغرافیایی پایین مانند آفریقای مرکزی، جنوب آسیا (هند، اندونزی)، و آمریکای جنوبی شیوع بسیار کمتری دارند.
دلایل احتمالی:
دریافت بیشتر نور خورشید و سطح بالاتر ویتامین D.
تفاوتهای ژنتیکی جمعیتهای این مناطق.
تفاوت در تشخیص و ثبت بیماری.
ب) کشورهای با شیوع پایین:
بیشتر کشورهای آفریقایی و آسیایی (به ویژه جنوب و جنوب شرق آسیا) شیوع کمتری دارند.
- وضعیت ایران در شیوع MS
ایران در دسته کشورهای با شیوع متوسط تا بالا قرار دارد، به ویژه در مناطق شمالی کشور.
دلایل احتمالی افزایش شیوع در ایران:
تغییرات سبک زندگی (کاهش فعالیت بدنی، تغییر رژیم غذایی).
کاهش زمان قرارگیری در معرض نور آفتاب (زندگی شهری و آلودگی هوا).
افزایش آگاهی و دسترسی به تشخیص بیماری.
- عوامل اصلی مؤثر بر تفاوتهای جغرافیایی
الف) نور خورشید و ویتامین D
کمبود نور خورشید و در نتیجه کاهش تولید ویتامین D یکی از مهمترین عوامل محیطی در شیوع MS است.
در عرضهای جغرافیایی بالا، نور خورشید کمتر و زاویه تابش آن کمتر است.
ب) عوامل ژنتیکی
شیوع MS در جمعیتهای با منشأ اروپایی (به ویژه شمال اروپا) بیشتر است.
جمعیتهای آسیایی، آفریقایی، و بومیان آمریکا معمولاً شیوع کمتری دارند.
ج) سبک زندگی
رژیمهای غذایی پرچرب و کمکیفیت، سبک زندگی کمتحرک، و افزایش استرس میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
د) تغییرات در سیستم بهداشتی
در مناطقی که تشخیص و گزارشدهی بیماری بهبود یافته، شیوع MS ممکن است بیشتر به نظر برسد.
نتیجهگیری
بیماری اماس در مناطق شمالی جهان، مانند اسکاندیناوی و کانادا، شیوع بیشتری دارد، در حالی که در مناطق استوایی و جنوبی، شیوع کمتری مشاهده میشود. عوامل جغرافیایی، محیطی و ژنتیکی همه در این تفاوتها نقش دارند.
